PlusNieuws

Bouw dreigt te stagneren door tekort aan zand en grind vanwege laagwater

De bouw in Nederland dreigt te stagneren door een tekort aan bouwmaterialen. Door de lage waterstand in de grote rivieren kan er onvoldoende zand en grind uit Duitsland worden aangevoerd.

Ton Voermans
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

“Als het niet heel snel hard gaat regenen in het stroomgebied van de Rijn, houd ik mijn hart vast. Dan zal over tweeënhalve week, als overal de vakanties voorbij zijn, de bouw stagneren,” zegt Pim van Baaren, voorzitter van de Raad voor Binnenvaartverladers van ondernemersvereniging evofenedex. Zonder zand en grind is er geen beton.

Zand- en grindschepen kunnen door het lage water maar de helft van de gebruikelijke lading vervoeren. Op veel plaatsen is de vaargeul door de ondiepte zo smal dat er een inhaalverbod is. En er is een tekort aan schepen. Duitsland chartert ieder mogelijk binnenvaartschip om kolen aan te voeren voor de elektriciteitscentrales nu Rusland minder gas levert. Ook zijn er schepen nodig voor graantransport uit Oost-Europa.

Binnenvaartschepen die wél kunnen worden ingezet, liggen bovendien in de file voor de sluis bij Grave omdat de sluis bij Weurt is gestremd vanwege groot onderhoud.

Ook Cascade, de vereniging voor zand- en grindproducenten, voorziet problemen zodra de bouwvak overal voorbij is. “Dit transportprobleem gaat de bouw raken, dat kan niet anders,” zegt directeur Leonie van der Voort. De binnenlandse zand- en grindwinning draait al op volle toeren. “We winnen maximaal, maar we hebben ook grof materiaal uit Duitsland nodig voor de juiste mix die we aan de betonproducenten leveren.” Ze sluit niet uit dat bouwvakkers over een paar weken duimen moeten draaien omdat er geen beton geleverd kan worden.

Kenniscentrum Betonhuis denkt dat bij aanhoudende leveringsproblemen en gelijkblijvende vraag eerst lokaal tekorten zullen ontstaan en later wellicht zelfs landelijk. De voorraden zijn beperkt.

Hogere prijzen

De reeks van verstoringen in de aanvoer heeft al tot fors hogere prijzen geleid. Van Baaren: “Een ton grind is van 25 naar 40 euro gaan. Verladers kunnen dit niet voor eigen rekening nemen. Uiteindelijk is het de koper van een huis die de hogere prijs betaalt.”

Van der Voort: “Wij leveren grindmengsels voor asfalt en beton. Met ons zand worden bouwplaatsen voor woningen en wegen opgehoogd. Wij vormen de ruggengraat; als wij niet kunnen leveren dan stopt de bouw. Het moet gaan regenen, alleen dat helpt nu.” Hoewel er nu regen is gevallen, is de verwachting dat de komende week het waterpeil alleen nog maar verder zal dalen.

Het dreigend tekort aan grondstoffen is een nieuwe deuk in de ambitie van het kabinet om jaarlijks 100.000 woningen te bouwen. De bouw heeft het al moeilijk vanwege de stikstofproblematiek, het tekort aan bouwvakkers en tijdrovende vergunningsprocedures.

Er wordt als alternatief naar transport met diepladers gekeken om het grind en zand over de weg naar Nederland te krijgen. Een peperdure oplossing, en Van Baaren twijfelt eraan. “Die vrachtwagens zijn er wel, maar waar vind je de chauffeurs?”

In 2018, ook een kurkdroge zomer, was er ook enige tijd vrees voor een tekort aan bouwstoffen. Toen ging het nét goed. “Maar er is nu een groot verschil met toen: de energiecrisis en de noodzaak om graan met binnenschepen te vervoeren als gevolg van de oorlog,” zegt Van Baaren.

Helft import uit Duitsland

Nederland is voor zand en grind voor bijna twee derde afhankelijk van import. De helft van die import komt uit Duitsland via de rivieren; de andere helft via de Noordzee uit bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk.

Zowel Van der Voort als Van Baaren pleit voor meer zand- en grindwinning in Nederland. Van Baaren, al ruim veertig jaar directeur van zand- en grindbedrijf Nieuwpoort, zegt dat de winning in eigen land steeds verder is teruggedrongen omdat de vergunningsprocedures tot wel vijftien jaar kunnen oplopen.

Cascadedirecteur Van der Voort noemt het huidige zand- en grindtekort ‘kinderspel’ vergeleken met de gevolgen van het aflopen van grote vergunningen zoals de winning van grind in Limburg. “Daar zijn de gevolgen nu niet van te overzien. We moeten meer lokaal winnen en niet uit heel Europa grondstoffen halen. Dan zijn we ook minder afhankelijk van aanvoerproblemen zoals nu. Maar we doen nu het tegenovergestelde. Er worden nauwelijks nieuwe vergunningen verleend, terwijl de oude vergunningen aflopen. Over drie jaar hebben we geen Nederlands grind meer. Dat gaat de bouw enorm raken.”