PlusTen slotte

Ashok Bhalotra (1943-2022) bracht het verhaal in de stedenbouw

Architect Ashok Bhalotra introduceerde nieuwe elementen in de Nederlandse stedenbouw: het verhaal, de mythologie en de herinnering. Zo haalde hij nieuwbouwwijken uit de anonimiteit.

Jaap Huisman
Stedenbouwkundige Ashok Bhalotra.  Beeld Bram Petraeus
Stedenbouwkundige Ashok Bhalotra.Beeld Bram Petraeus

De naam van Ashok Bhalotra, op 5 april in Rotterdam overleden, zal voor altijd verbonden zijn aan Kattenbroek in Amersfoort, nationaal en internationaal een soort ‘bedevaartsoord’ voor architectuur- en kunstliefhebbers. Maar ook de Stad van de Zon in Heerhugowaard, Helpermaat in Groningen en het eerste masterplan voor IJburg, toen nog Nieuw-Oost, zijn van de hand van Bhalotra. Hij schetste al in de jaren negentig een nieuwbouwwijk op basis van eilanden met uiteenlopende karakters.

Bhalotra was ook betrokken bij de facelift van de Bijlmer, eind jaren negentig. De verschillende delen van de wijk moesten volgens hem sterker met elkaar verbonden worden. Hij ontwierp de Bijlmerkade, de Straat der 1000 Kulturen en het Plein der Kontinenten. Hij stelde voor om de verhoogde Gooiseweg af te graven en die te vervangen door een kunstmatig Bijlmermeer met eilanden. Het plan paste in zijn ideaal om anonieme nieuwbouwwijken een gezicht te geven.

Verhalende stedenbouw

Hij werd in India geboren, studeerde daar en kreeg zijn eerste opdrachten in India en in de Golfstaten. Op zijn wereldreis belandde hij in Parijs, waar hij zijn (Nederlandse) vrouw leerde kennen. Uiteindelijk werd hij in 1971 partner van het bureau Kuiper Compagnons in Rotterdam. Amersfoort werd zijn grote uitdaging, toen de stad in 1988 de status van groeistad kreeg.

Kattenbroek werd de ultieme mix van arm, rijk, jong, oud, gezin en alleenstaanden die op een relaxte manier gingen (samen)leven. Het was een enorme breuk met de Nederlandse traditie in de stedenbouw, die vooral rationeel en gestructureerd was – zie de westelijke tuinsteden in Amsterdam, de Bijlmermeer en zelfs IJburg.

Bhalotra deelde Kattenbroek op in verschillende sferen en verhalen, met ruïne- en brugwoningen, torentjes, hofjes en een ring als hart. Woonboerderijen, voor gemeenschapswonen, waren een nieuw verschijnsel in de architectuur. De verhalende stedenbouw, die niet anoniem of afstandelijk mocht zijn, zette Bhalotra voort in Vathorst, ook in Amersfoort, en in de Stad van de Zon in Heerhugowaard, een nieuwe wijk in Woerden en Skuotterwald in Heerenveen. Ook het buitenland wist Bhalotra te vinden: hij werd tot in China uitgenodigd voor hele nieuwe steden.

Niet onverschillig

De confrontatie of de discussie schuwde hij niet, waardoor hij een zeldzame activist in de Nederlandse architectuur werd en bleef in het publieke debat. Regelmatig greep hij de microfoon bij Arcam, in de Balie en Pakhuis de Zwijger. De gemeenten moesten zich meer bewust worden van hun historisch verleden, vond hij, de verbeeldingskracht moest een onderdeel worden van het stedelijk weefsel, en verder was veelheid in eenheid volgens hem het beginsel van een rechtvaardige stad.

De invloed van Bhalotra moet niet onderschat worden. Vermoedelijk zouden Houthavens en Holland Park in Diemen niet zonder zijn inspiratie zijn ontstaan. Stedenbouw zou nooit meer zo worden als veertig jaar geleden: het persoonlijke deed zijn intrede. Met als voornaamste doel dat de burger zich ergens thuis zou voelen. Zelfs in suburbia. Zijn motto: ‘Niets is zo erg als onverschilligheid.’

Bhalotra overleed op 79-jarige leeftijd; hij laat een vrouw en twee kinderen na.

Meer over