PlusAchtergrond

Appjes onthullen amicaal contact: waarom zweeg De Jonge zo lang over zijn bemoeienis met Sywertdeal?

Minister Hugo de Jonge staat de pers te woord.  Beeld Bart Maat/ANP
Minister Hugo de Jonge staat de pers te woord.Beeld Bart Maat/ANP

Met een voorzichtig sorry over zijn eerdere zwijgzaamheid rond de Sywertdeal hoopt Hugo de Jonge donderdag het Kamerdebat te overleven. Nieuwe documenten tonen veelvuldig contact met en over Van Lienden. ‘Bel voor Nieuwsuur, dat helpt misschien’.

Niels Klaassen

Journalisten vroegen er meermaals om, één-op-één voor de camera, maar ook via langslepende wob-procedures. Telkens hoorden zij ‘nee’ van Hugo de Jonge: ik ga er niet over, ik ben niet betrokken, dit is niet mijn portefeuille.

Maar inmiddels weet iedereen op het Binnenhof beter. Na eerste onthullingen weken geleden, en met honderden vrijgegeven appconversaties van woensdag, is duidelijker hoe prominent de rol was van CDA’er Hugo de Jonge bij de totstandkoming van de mondkapjesdeal met Sywert van Lienden. Het was meer dan ‘doorsturen naar een ander loket’, zoals wel is beweerd.

Te vriend houden

Slechts één dag voor wat het spannendste Kamerdebat zal worden uit de loopbaan van de huidige minister voor Volkshuisvesting deelde De Jonge meer over zijn bemoeienis. Die berichten tussen De Jonge, toenmalig PvdA-minister Martin van Rijn (die over inkoop van de beschermingsmiddelen ging), topambtenaren en Van Lienden tonen een deel van de totstandkoming van de deal die van Van Lienden een multimiljonair maakte – maar ook onderwerp van strafrechtelijk onderzoek.

Van Lienden bestookte in maart en april 2020 ambtenaren en De Jonge zelf met appjes over mondkapjes, en gebruikte ook zijn Twitteraccount om kritiek te spuien op de situatie in verpleeghuizen. Minister van Volksgezondheid De Jonge spoorde ambtenaren en collega-minister Van Rijn aan contact te zoeken met Van Lienden, zijn kritiek aan te horen en een samenwerking te verkennen.

Daarbij moest Van Lienden vooral te vriend worden gehouden. Eind maart schrijft een ambtenaar aan De Jonge: ‘Hugo, op jouw verzoek ben ik gaan knuffelen met Sywert. Dat is bijna een dagtaak’.

Van Lienden werpt zich die weken op als nobele weldoener die mondkapjes voor de zorg ‘om niet’ kan arrangeren, De Jonge is als de dood voor diens openlijke kritiek op de Nederlandse crisisorganisatie. De Jonge wil een ‘vlam in de pan voorkomen’ en hoopt dat Van Rijn contact met hem kan zoeken voordat Van Lienden naar Nieuwsuur gaat. ‘Dan helpt het misschien nog een beetje’. Van Rijn noemt het op enig moment ‘heel teleurstellend dat hij zo negatief doet over het (inkoopcentrum) LCH, dat had hij juist beloofd niet te doen’.

Kritiek

Van Lienden wordt beschouwd als lastpak die ongeloofwaardige claims doet over zijn handelspotentie, zo blijkt. Van Lienden stelt eind april, na de nu omstreden miljoenendeal, dat hij aan het ‘doorleveren’ is aan Artsen zonder Grenzen, Duitse tandartsen, ‘Griekenland etc etc’: ‘Als Nederland wil, kan het morgen veel en veel meer spullen krijgen,’ appt Van Lienden. Om er fijntjes aan toe te voegen dat hij dit voorstel ook bij premier Rutte heeft liggen, ook herhaalt hij dat hij ‘zonder winstoogmerk’ werkt. Terwijl vorig jaar bleek dat hij 9 miljoen euro overhield aan de eerste levering.

Als De Jonge de boel doorverwijst naar verantwoordelijk minister Van Rijn reageert de PvdA-bewindsman sceptisch: ‘Van Lienden raakt op dit moment zijn eigen voorraad nog niet kwijt in zijn webshop (...) dreigementen met Duitse tandartsen en Griekenland komen heel ongeloofwaardig over’.

Of Van Lienden dubbelspel speelde en partners en klanten heeft belazerd, moet hij verantwoorden bij justitie. Daar loopt een onderzoek naar.

Maar de politieke afhandeling richt zich nu vooral op de rol van De Jonge. Partijen willen weten of de CDA’er integer handelde. Ook willen fracties weten waarom De Jonge tot vorige week vooral zweeg over zijn bemoeienis.

Twee kanten op

Een eerste, voorzichtige sorry formuleerde De Jonge gisteren in een brief aan de Kamer. ‘De verwarring die nu is ontstaan had voorkomen kunnen worden door melding te maken van mijn contacten over de heer Van Lienden,’ schreef De Jonge. ‘Ik heb daarop onvoldoende toegezien en dat betreur ik. Ook toen ik destijds vragen kreeg van journalisten, was het completer geweest als ik in aanvulling op de antwoorden melding had gemaakt van bovengenoemde contacten.’

Maar zeker oppositiepartijen verwachten meer deemoed, blijkt in de Haagse wandelgangen. De PVV kondigde al een motie van wantrouwen aan, onbekend is of oppositiepartijen als GroenLinks en PvdA die kunnen steunen. PvdA-Kamerlid Attje Kuiken herhaalde gisteren dat ze eerst het debat wil voeren.

Ook bij coalitiefracties klinkt kritiek op De Jonges summiere informatievoorziening. “Iedereen was op zoek naar beschermingsmiddelen, je kunt toch gewoon meteen aangeven dat je er alles aan deed om die spullen binnen te halen,” klinkt het bij D66.

Partijen kunnen in het debat vandaag twee kanten op met de nieuwe documenten. Wie kwade opzet vermoedt, ziet meer bewijs voor een bemoeizuchtige minister die zijn boekje te buiten ging. Maar wie De Jonge gelooft dat hij naar eer en geweten handelde, kan in de appjes ook lezen hoe een minister worstelde met een luidruchtige criticaster van de crisisaanpak.

Meer over