PlusNieuws

Apenpokken krijgt voeten aan de grond in Nederland, RIVM en GGD niet in paniek

Het aantal besmettingen met het apenpokkenvirus neemt gestaag toe. Met ongeveer 200 infecties is Amsterdam ‘koploper’ in Nederland. Opvallend is het aantal zieken onder mannen die seks hebben met mannen.

Jop van Kempen
De voornaamste ziekteverschijnselen van apenpokken zijn koorts, jeuk, algehele malaise en forse pijn. Beeld AP
De voornaamste ziekteverschijnselen van apenpokken zijn koorts, jeuk, algehele malaise en forse pijn.Beeld AP

Ernstig zorgen over een nieuwe pandemie maakt viroloog Matthijs Welkers (Amsterdam UMC) zich niet, maar zijn schouders ophalen over het relatief kleine aantal Nederlandse besmettingen met monkeypox – ruim 350 – doet hij evenmin. “Dit patroon van verspreiding hebben we nog nooit eerder gezien.”

Hetzelfde zegt dermatoloog Henry de Vries (Amsterdam UMC), die bij de Amsterdamse GGD onderzoek doet naar seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s). “Het is onwaarschijnlijk dat monkeypox leidt tot een nieuwe pandemie, maar het ontbreekt nog aan een totaaloverzicht.”

De Vries heeft zitting in het zogenoemde deskundigenberaad van het RIVM, dat minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid) adviseert over monkeypox. Dat de alarmbellen bij het apenpokkenvirus niet zo hard afgaan als bij het coronavirus, komt onder meer door de moeizamere transmissie. “Je krijgt het niet door handen schudden en ook niet als iemand je aanhoest in de metro,” zegt De Vries. “Er is intensief huid-op-huid-contact nodig.”

Hevige pijn

De voornaamste ziekteverschijnselen zijn koorts, jeuk, algehele malaise en forse pijn, zegt De Vries. Vaak rectale pijn. Ook ziet De Vries als behandelend arts vaak patiënten met blaasjes. “Ik zie ook besmette mensen met de genoemde ziekteverschijnselen zonder blaasjes. Mild zou ik het virus niet willen noemen,” aldus De Vries. “De pijn is soms zo hevig dat er opioïden worden gegeven.”

Iedereen kan de aandoening krijgen, maar de ziekte komt in Nederland vooralsnog bijna uitsluitend voor bij mannen die seks hebben met mannen (msm). Wereldwijd zijn inmiddels meer dan 6000 gevallen van apenpokken gemeld in 58 landen. Ongeveer 80 procent van de infectiemeldingen komt uit Europa, meldt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO, die (nog) geen reden ziet om een wereldwijde crisissituatie uit te roepen.

Onder de tot dusver 352 Nederlandse gevallen gaat het om één kind. In de overige gevallen betreft het volwassenen. Een persoon moest worden opgenomen maar die patiënt kwam niet op de ic terecht. Amsterdam is met ongeveer 200 gevallen het grootste Nederlandse verspreidingsgebied.

West-Afrika

Het apenpokkenvirus – vernoemd naar een besmette aap – is een wat ongelukkig gekozen naam. Het is gebaseerd op een besmette aap, maar het virus komt vooral voor bij knaagdieren. Het virus dat nu in Europa rondwaart komt uit West-Afrika, waar de besmetting verloopt van knaagdieren op mensen. Met name kinderen besmetten elkaar daar, aldus De Vries.

Waarom het virus nu vooral rondgaat in een selecte groep mannen is niet exact duidelijk. Mogelijk heeft het virus zich aangepast, waardoor de transmissie beter verloopt. Ook bestaat de kans dat het virus zich door wisselende contacten meer verspreidt.

“Onder mannen die seks hebben met mannen kan dit virus volgens een Engelse modelstudie leiden tot een epidemie,” aldus Welkers. “Maar onder de algemene bevolking kan dat waarschijnlijk niet, omdat daar onvoldoende lichamelijk contact is. Al is er altijd het voorbehoud dat we nog niet alles over dit virus weten.”

Preventief vaccineren

Er bestaat een vaccin tegen het menselijke pokkenvirus, dat waarschijnlijk ook bescherming biedt tegen apenpokken. De Vries en het RIVM hebben minister Kuipers geadviseerd dat vaccin preventief aan te bieden aan hoogrisicogroepen. Dat gebeurt in bijvoorbeeld Canada en de Verenigde Staten al. Waarschijnlijk besluit Kuipers daar deze week over.

Ook Welkers is voorstander van preventieve vaccinatie. “Ik zou er niet te lang mee wachten. Hoe eerder je het virus indamt, hoe kleiner de kans dat het zich massaal verspreidt.”

‘Geen reden voor aflasten Pride’

Er is geen reden om Pride (30 juli – 7 augustus) in Amsterdam af te lasten, zo stelt de Amsterdamse GGD. Dinsdag opperde Roel Coutinho – oud-directeur van de Amsterdamse GGD – dat in een uitzending van Nieuwsuur.

Volgens een woordvoerder van Pride is de opmerking van Coutinho stigmatiserend. “Wij organiseren geen seksfeesten, maar een evenement voor gelijke rechten van mensen met een lhbti-achtergrond. Wij gaan ervan uit Pride gewoon doorgaat.”

“Afgelasting van Pride geeft geen garantie op het stoppen van de transmissie van apenpokken,” aldus Henry de Vries, hoogleraar huidinfecties in Amsterdam UMC en verbonden aan de soa-poli van de Amsterdamse GGD. “Gelegenheden waarbij mannen seks hebben met mannen zullen zich voordoen in de slipstream van Pride, maar dat gebeurt ook zonder Pride.” De GGD adviseert burgemeester Halsema over het afgeven van een vergunning voor Pride.

Meer over