PlusAnalyse

Alleen met frisse gezichten lost kabinet-Rutte IV de problemen nog niet op

Rutte IV oogt nieuw en fris. Maar wie op een sleutelpositie zit in het kabinet, krijgt al snel te maken met de verdeeldheid in de Haagse politiek en een kritische samenleving.

Hans van Soest
Mark Rutte heeft zijn vierde kabinet rond, met bewindslieden van naam en faam. Nu is het aan hen de beloftes uit het regeerakkoord waar te maken. Beeld ANP
Mark Rutte heeft zijn vierde kabinet rond, met bewindslieden van naam en faam. Nu is het aan hen de beloftes uit het regeerakkoord waar te maken.Beeld ANP

De verwachtingen werden vooraf flink aangewakkerd. Nieuw elan beloofden de leiders van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Om te beginnen met de bemensing van het kabinet, waar volgens aanstaand premier Mark Rutte ‘mensen van naam en faam’ in zouden komen.

Nu alle namen van de nieuwe bewindslieden bekend zijn, kan voorzichtig worden geconcludeerd dat dat laatste in elk geval klopt. Als je zoals Robbert Dijkgraaf directeur bent van het Institute for Advanced Study in Princeton of zoals Karien van Gennip jarenlang in de raad van bestuur van onder meer ING zat, dan heb je bewezen iets te kunnen.

In de bemensing straalt het aanstaande kabinet iets nieuws uit. Meer vrouwen dan ooit, dertigers als ministers en meer bewindslieden met een migratieachtergrond. Maar of dat ook zorgt voor nieuw elan, moet de praktijk uitwijzen. Geen minister of staatssecretaris kan lang teren op uitstraling, er liggen grote opgaven voor Rutte IV. De bewindslieden op sleutelposten zullen heel snel het vak in de vingers moeten krijgen om zichzelf een afgang te besparen.

Stuurmanskunst

Zo kan de nieuwe volksgezondheidsminister Ernst Kuipers nog zo zijn sporen hebben verdiend als bestuurder van het Erasmus MC, met vakkennis alleen kom je er niet. De afgelopen twee jaar had hij geregeld kritiek op het coronabeleid van het kabinet, nu moet hij bewijzen dat hij het beter kan. De aanpak van de coronacrisis zal zeker 2022 nog overheersen. Dat vergt de nodige politieke stuurmanskunst van Kuipers, want over bijvoorbeeld de invoering van een 2G-beleid waarbij ongevaccineerden niet meer overal welkom zijn, is de Tweede Kamer verdeeld, ook binnen de coalitie.

Daarbij kan gebrek aan politieke ervaring iemand opbreken. De Tweede Kamer overtuigen van je gelijk is wat anders dan een ziekenhuis besturen. Een bekend voorbeeld van hoe het mis kan gaan was voormalig minister van Marine Willem Naudin ten Cate (1860-1942). Die zeeofficier trad vijf maanden na zijn benoeming als minister weer af, in februari 1919. Na zijn eerste debat met een lastige Kamer zei hij: “Daar zien ze me nooit meer terug.”

Ook voor andere sleutelposten in het kabinet zijn politici aangezocht die weinig ervaring hebben aan het Binnenhof. Het stikstofdossier heeft zulke tegengestelde belangen, dat het vorige kabinet er niet uitkwam. Nu is Christianne van der Wal er verantwoordelijk voor gemaakt, provinciebestuurder uit Gelderland wier Haagse ervaring niet verder reikt dan het partijkantoor van de VVD waarvan ze voorzitter was.

Voetangels en klemmen

De uiterst gevoelige reorganisatie in de jeugdzorg komt op het bordje van Maarten van Ooijen (ChristenUnie). Hij heeft alleen drie jaar ervaring als wethouder in Utrecht.

Het asieldossier zit vol Haagse voetangels en klemmen. De nieuwe staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) heeft vooral ervaring in de Amsterdamse gemeentepolitiek en slechts twee jaar als senator.

Gebrek aan Binnenhofervaring hoeft geen probleem te zijn, maar het verklaart wel waarom partijen voor andere sleutelposities in het kabinet kiezen voor politici met veel Haagse kilometers in de benen. Hugo de Jonge moet het schrijnende woningtekort oplossen. Met volkshuisvesting heeft hij geen ervaring, maar hij weet wél hoe hij meerderheden kan krijgen voor impopulaire maatregelen. Tegelijkertijd kan ook hij net zo min als zijn voorganger voldoende nieuwe huizen erbij toveren.

Want zoals ervaring op een vakgebied geen recept is voor succes, zo is Haagse ervaring dat evenmin. De nieuwe klimaatminister Rob Jetten is als D66-fractievoorzitter en medeonderhandelaar van het regeerakkoord politiek ervaren genoeg. Maar het klimaatprobleem is niet alleen met het aanstaande miljardenfonds op te lossen. Zo staat onze energievoorziening onder druk door de overstap op nieuwe energiebronnen.

Bij het aantreden van een kabinet krijgen bewindslieden altijd het voordeel van de twijfel. Ze ogen nieuw, fris, kunnen zich verheugen in veel media-aandacht. Maar nog even en dan telt maar een ding: lossen ze de problemen op waar mensen 17 maart vorig jaar massaal voor naar de stembus gingen?

Meer over