PlusNieuws

Alle jongens krijgen voortaan HPV-vaccinatie aangeboden, RIVM verlaagt prikleeftijd

Ook jongens krijgen vanaf dit jaar een uitnodiging voor vaccinatie tegen HPV, dat baarmoederhalskanker en vijf andere soorten kankers veroorzaakt. De prikleeftijd gaat bovendien van 13 naar 10 jaar. De inenting werkt dan beter, zegt het RIVM.

David Bremmer
Bij circa 1100 vrouwen en 400 mannen wordt jaarlijks door HPV veroorzaakte kanker vastgesteld.  Beeld Getty Images/Science Photo Libra
Bij circa 1100 vrouwen en 400 mannen wordt jaarlijks door HPV veroorzaakte kanker vastgesteld.Beeld Getty Images/Science Photo Libra

De uitbreiding van het in 2010 gestarte HPV-vaccinatieprogramma komt niet onverwacht. De Gezondheidsraad adviseerde ruim twee jaar geleden al om de prik ook aan jongens aan te bieden. Vanwege de coronapandemie heeft het RIVM de invoering echter uitgesteld, vertelt Jeanne-Marie Hament, bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verantwoordelijk voor de HPV-campagne.

Nu komt de HPV-vaccinatie dan eindelijk in het Rijksvaccinatieprogramma. “Langer wachten vinden we onverantwoord,” zegt Hament. “We moeten een keer beginnen. HPV kan allerlei soorten kanker veroorzaken, bij vrouwen én mannen.”

Vooral vrouwen hebben baat bij de prik, werd lange tijd aangenomen. Ruim tweederde van de gevallen van baarmoedershalskanker wordt door twee varianten van HPV veroorzaakt, waartegen het vaccin beschermt. “Onze kennis is het afgelopen decennium echter flink verbeterd,” doceert Hament. “HPV kan ook kanker aan de mond, de keel, de anus, penis, vagina en schaamlippen veroorzaken, weten we nu.”

Groepsimmuniteit

Bij circa 1100 vrouwen en 400 mannen wordt jaarlijks door HPV veroorzaakte kanker vastgesteld. Reden genoeg om jongens ook uit te nodigen, meent Hament. “Seks doe je bovendien met elkaar. Als jongens zich laten vaccineren, beschermen zij meisjes beter en vice versa. Zo dragen zij bij aan groepsimmuniteit van de gehele bevolking.”

Vaccinatie tegen HPV is zo nuttig omdat het humaan papillomavirus zeer gemakkelijk overdraagbaar is. Bij één keer seks bedraagt de besmettingskans al 60 procent. In de meeste gevallen ruimt het afweersysteem de infectie op. “In een klein deel van de gevallen blijft HPV langer in het lichaam,” zegt Hament. “Na tien tot vijftien jaar kan dat leiden tot kanker of een voorstadium daarvan.”

Gynaecoloog-oncoloog Nienke van Trommel, verbonden aan het in kanker gespecialiseerde Antoni van Leeuwenhoek te Amsterdam, noemt het bijzonder dat een vaccin tegen kanker beschermt en ook nog zo goed. “Ernstige langetermijn-bijwerkingen zijn bovendien niet bekend, alleen kortetermijn-effecten zoals een pijnlijke arm, hoofdpijn of koorts.”

Angst en leed

De gynaecoloog-oncoloog is groot voorstander van inenting tegen HPV. “Baarmoederhalskanker is voor vrouwen bijzonder ingrijpend, zie ik dagelijks. Behalve dat je eraan kunt sterven, verliezen jaarlijks 120 tot 140 vrouwen hun vruchtbaarheid erdoor. Mannen kunnen peniskanker krijgen, wat ook heel naar is.” Vaccinatie voorkomt naast sterfgevallen dus ook veel angst en leed, stelt Van Trommel.

Recent onderzoek toont volgens haar aan dat HPV-vaccinatie zelfs nog beter beschermt tegen baarmoederhalskanker dan eerder werd gedacht. “Grote studies in het VK en Zweden laten zien dat het aantal nieuwe gevallen van baarmoederhalskanker na HPV-vaccinatie met bijna 90 procent afneemt. Met name als de vaccinatie op jongere leeftijd, voor het seksueel actief worden, plaatsvond.”

Hoe hoger de vaccinatiegraad, hoe beter, aldus de gynaecoloog-oncoloog. Het RIVM slaagt daar tegenwoordig overigens goed in: steeds meer ouders laten hun dochters inenten. De vaccinatiegraad steeg vorig jaar zelfs met tien procent. “Ruim zes op de tien meisjes wordt tegenwoordig ingeënt, met 14-jarigen erbij is dat zelfs bijna 70 procent. Dat is heel mooi.”

Vaccinatiegraad stijgt

Tegelijk blijft er nog veel te winnen, meent Van Trommel. “In Amsterdam wordt slechts tien procent van de Marokkaanse meisjes gevaccineerd en 13 procent van de Turkse. In andere grote steden zie je dat ook.”

In deze groepen vrezen ouders soms dat inenting tot eerder seksueel contact leidt. Die angst lijkt echter ongegrond. Sowieso is de leeftijd waarop jongeren voor het eerst seks hebben de afgelopen vijftien jaar gestegen. “Maar HPV wordt niet alleen overgedragen door penetratie,” vult Van Trommel aan. “Besmetting kan ook tijdens het vrijen via de hand of de mond plaatsvinden.”

Om de vaccinatiegraad verder op te hogen, krijgen alle nog niet-gevaccineerde 12-18 jarigen de komende twee jaar ook een uitnodiging van het RIVM. De hoop is allereerst om veel jongens te vaccineren. Tegelijk denkt het Rijksinstituut bij de meisjes te profiteren van het gegroeide vertrouwen. Beneden de 15 jaar bestaat de HPV-vaccinatie uit twee prikken met een half jaar ertussen, boven de 15 jaar uit drie inentingen.

Beste bescherming

Om de HPV-vaccinatie nog effectiever te maken, volgt de uitnodiging bovendien voortaan al op 10-jarige leeftijd. “Het vaccin biedt de beste bescherming als je de vaccinatie geeft voordat je voor het eerst met het virus in aanraking komt.”

Als het aan de Gezondheidsraad ligt, volgt er ook nog een inhaalmogelijkheid voor 18-26 jarigen. Het RIVM kan echter nog niet aangeven wanneer die van start gaat. Sowieso zal het vaccin voor deze groep minder effectief zijn. “De meeste jong-volwassenen zijn dan al besmet geweest met HPV,” zegt Hament van het RIVM.

De Gezondheidsraad adviseerde het afgelopen najaar bovendien om alle vrouwen die in aanmerking komen voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker een HPV-zelftest te sturen.

Meer over