Update

AIVD: Russische infiltratiepoging bij strafhof Den Haag verijdeld, spion opgepakt

Een inlichtingenofficier van de Russische militaire inlichtingendienst GROe, probeerde het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag te infiltreren. De man wilde onder valse Braziliaanse identiteit bij het ICC aan de slag als stagiair. Hij was al aangenomen, maar werd op Schiphol gepakt.

Binnenlandredactie
Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Beeld ANP /  ANP
Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag.Beeld ANP / ANP

Zelden wordt een inlichtingenofficier ‘van dit kaliber’ opgepakt, zegt Erik Akerboom, directeur-generaal van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Hij geeft aan dat ‘alle alarmbellen’ afgingen en benadrukt dat er in potentie een zeer grote dreiging van de man uitging als het hem daadwerkelijk was gelukt bij het ICC aan de slag te gaan. ‘Hij had toegang kunnen krijgen tot informatie en mensen die voor de Russische inlichtingendienst zeer interessant zijn.’ Ook had hij mogelijk strafzaken binnen het ICC kunnen beïnvloeden.

Het Internationaal Strafhof doet momenteel onder meer onderzoek naar mogelijke oorlogsmisdaden van Rusland in Oekraïne. “Door zijn Braziliaanse identiteit had hij ook zaken kunnen gaan onderzoeken die Rusland betreffen.”

De 36-jarige Rus is teruggestuurd naar Brazilië, waar hij nog vastzit in afwachting van een strafzaak tegen hem. Hij kon worden aangehouden na samenwerking van verschillende internationale diensten, zegt Akerboom. “Het was klassiek inlichtingenwerk.” Hoe dit in zijn werk is gegaan en of de man al langer in de gaten werd gehouden, kan hij niet vertellen. Wel maakte de AIVD, en dat is uitzonderlijk, veel details bekend over de dekmantel van de man.

‘Illegal’

De Rus Sergej Vladimirovitsj Tsjerkasov had zich een Braziliaanse identiteit aangemeten en noemde zich Viktor Muller Ferreira. Dit soort officieren worden door inlichtingendiensten ‘illegal’ genoemd. “Het ontmaskeren van een illegal komt heel weinig voor. De GROe heeft jarenlang geïnvesteerd in het verhullen van de echte identiteit. Dat is een enorme inspanning’,” aldus Akerboom.

Illegals zijn door inlichtingendiensten moeilijk op te sporen, omdat zij een andere identiteit gebruiken. “Illegals zijn een bijzonder serieuze dreiging voor de nationale veiligheid, de veiligheid van bondgenoten en − in dit specifieke geval − ook voor de veiligheid en integriteit van het ICC.” Recent zijn verschillende Russische diplomaten Nederland uitgezet op verdenking van spionage, maar dit is volgens Akerboom ‘van een heel andere orde’.

Of deze zaak op zich staat, kan Akerboom niet zeggen. “We zijn niet naïef en gaan ervan uit dat er meerderen van zijn kaliber rondlopen. We weten allemaal dat dit gebeurt, maar het is zelden zichtbaar.”

De arrestatie speelde begin april al, maar wordt nu pas bekendgemaakt. Onder meer om het lopende onderzoek niet te frustreren, zegt Akerboom. Door deze zaak openbaar te maken, moet ook bewustzijn gecreëerd worden zegt hij. “We willen mensen en bedrijven erop wijzen dat dit kan gebeuren zodat ze bij vermoedens die signalen delen.”

Yeşilgöz: door AIVD betrapte Rus wilde rechtsstaat ondermijnen

Minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz vindt het ‘ontzettend belangrijk en heel fijn’ dat de inlichtingendienst AIVD erin is geslaagd om een Russische inlichtingenofficier te pakken die bij het Internationaal Strafhof aan het werk zou gaan. “Het is echt gericht op het ondermijnen van onze democratie, het ondermijnen van onze rechtsstaat,”nzegt de minister. “Dit zijn geen vrolijke types die dit voor de lol doen.”

De AIVD meldde donderdag een Rus gepakt te hebben die als stagiair aan de slag zou gaan bij het strafhof. De inlichtingendienst zegt dat is voorkomen dat hij bij informatie kon komen over het onderzoek naar Russische oorlogsmisdaden in Oekraïne, of lopende strafzaken kon beïnvloeden.

De minister van Binnenlandse Zaken, Hanke Bruins Slot, vindt de werkzaamheden van dit soort spionnen ‘een bijzonder serieuze dreiging voor de nationale veiligheid, de veiligheid van bondgenoten en in dit specifieke geval ook voor de veiligheid en integriteit van het ICC’. “De diensten hebben goed werk geleverd,” laat Bruins Slot in een nadere reactie weten.

“Het is van wezenlijk belang dat de diensten waken over de veiligheid van Nederland en daarmee ook over de veiligheid van internationale organisaties die wij in ons land te gast hebben.” Volgens de bewindsvrouw toont deze zaak aan ‘dat we waakzaam moeten zijn en moeten blijven voor dreigingen uit het buitenland’. Minister Yeşilgöz noemt het om diezelfde reden goed dat de inlichtingendiensten ‘de mogelijkheden hebben om dit soort types te vinden’.

Yeşilgöz erkent wel dat het denkbaar is dat er spionnen rondlopen in Nederland die wel buiten beeld van de autoriteiten blijven. “100 procent veiligheid bestaat niet.” Daarom is volgens haar ook belangrijk dat de instituties zelf weerbaar zijn voor infiltranten door data te beschermen en op te passen met wie ze aannemen.

Meer over