Net aangekomen asielzoekers onderweg naar het aanmeldcentrum voor asielzoekers in het Groningse dorp Ter Apel.

Achtergrond

Advies: verplicht gemeenten asielzoekers op te vangen

Net aangekomen asielzoekers onderweg naar het aanmeldcentrum voor asielzoekers in het Groningse dorp Ter Apel.Beeld Remko de Waal/ANP

Het Nederlandse systeem voor de opvang van asielzoekers zit al zo lang in een crisis dan het helemaal op de schop moet. Gemeenten moeten verplicht worden een vastgesteld aantal asielzoekers op te vangen, maar mogen dan wel zelf bepalen hoe ze dat doen.

Cyril Rosman

Dat schrijven twee belangrijke adviescommissies vandaag in een hard rapport aan de staatssecretaris voor Asielzaken, Eric van den Burg. ‘De crisis in de asielopvang wordt gecreëerd en in stand gehouden door een chronisch gebrek aan voorbereiding en een krampachtig vasthouden aan een financieel en bestuurlijk systeem dat niet werkt,’ schrijven de Adviesraad Migratie en de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB).

De staatssecretaris ligt al maanden in de clinch met gemeenten in een poging genoeg opvangplekken te vinden. Om de haverklap moeten nieuwe asielzoekers in aanmeldcentrum Ter Apel op stoelen slapen omdat er niet genoeg opvanglocaties zijn. En als die plekken al worden gevonden, gaat het vaak om crisisnoodopvang op veldbedden in sporthallen.

“We hebben niets geleerd van de opvangcrisis in 2015 toen er veel Syriërs naar Europa kwamen,” zegt Monique Kremer, voorzitter van de Adviesraad Migratie. “Zoals het nu gaat, kan het niet langer. Niet voor de asielzoekers en niet voor het draagvlak onder de Nederlanders.”

De adviescommissies pleiten er daarom voor het hele opvangsysteem op de schop te nemen. Gemeenten zouden verplicht moeten worden een vastgesteld aantal asielzoekers op te vangen: hoe groter de gemeente, hoe meer asielzoekers ze onderdak moeten bieden. Die verplichting is er nu al wel voor statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning), maar nog niet voor asielzoekers van wie de aanvraag die nog in procedure is.

Kleinschalige opvang

Tegenover die plicht staat dat de gemeenten zelf mogen gaan bepalen hoe ze die opvang vorm geven. Het ministerie en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers willen doorgaans vooral asielzoekerscentra (azc’s) voor minimaal enkele honderden asielzoekers. De gemeenten willen vaak juist kleinschalige opvang. Kremer: “We denken dat gemeenten zelf beter weten hoe ze die opvang kunnen regelen in hun eigen samenleving. Mensen willen vaak geen groot azc in hun buurt, maar kleinschalige opvang is veel minder vaak een probleem.”

Het rijk moet dan wel een onderscheid maken tussen asielzoekers die veel kans maken op een verblijfsvergunning en asielzoekers die daar nauwelijks kans op maken. Die laatste categorie, vaak afkomstig uit zogenoemde ‘veilige landen’ als Marokko en Tunesië, moet nog wel door de rijksoverheid worden opgevangen in afwachting van hun afwijzing en eventuele uitzetting. Dat zou dan moeten gebeuren op vier Gemeenschappelijke Vreemdelingenlocaties zoals Ter Apel en enkele satellietlocaties.

“De overheid creëert steeds haar eigen crisis. We moeten het systeem nu robuust en helder in gaan richten,” stelt Han Polman, voorzitter van de ROB en Commissaris van de Koning in Zeeland. Daar hoort ook bij dat de gemeenten goed gefinancierd worden voor de opvang. “De financiën moeten niet langer uitgaan van het aantal bezette bedden, maar van het aantal beschikbare bedden.”

Op die manier moet de systeemwijziging ervoor zorgen dat er een ‘ijzeren buffer’ van opvangplekken komt zodat Nederland niet meer verrast wordt door een tekort aan opvangplekken.

118 azc's, 345 gemeenten

Het draagvlak voor opvang ‘verkruimeld, als we steeds overrompeld worden’. “Er kwamen tot en met april twaalfduizend asielzoekers naar Nederland, dat aantal is niet zo veel groter dan in andere jaren. Het is het opvangsysteem dat zichzelf steeds in de staart bijt,” zegt Kremer.

Op 1 juni werden in Nederland ruim 41.000 asielzoekers opgevangen op 118 verschillende locatie. Meer dan 14.000 van hen hebben al een verblijfsstatus, maar kunnen door de krapte op de woningmarkt niet doorstromen naar een reguliere woning. Er zijn in Nederland 345 gemeenten.

Een woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten stelt ‘dat het wel duidelijk is dat het opvangsysteem piept en kraakt'. “Er moet een robuust systeem komen,” zegt hij. “Het is prima als gemeenten verplicht worden asielzoekers op te vangen, maar geef ze dan wel de middelen om dat te doen.”

Ook stelt de woordvoerder dat voorkomen moet worden dat er ‘een extra bestuurslaag’ komt. “Geef de gemeenten een goede volmacht om het te regelen.”

Het ministerie van Justitie en Veiligheid meldt dat het kabinet later met een reactie zal komen.

Meer over