PlusExclusief

Aanvalsplan tegen voetbalgeweld: ‘Als je hun auto in beslag neemt, zijn de heren ineens wél aanspreekbaar’

Na weken overleg tussen KNVB en justitieminister Grapperhaus is er nu een ‘aanvalsplan’ om de plotse golf van voetbalgeweld te stoppen. De teugels worden aangetrokken bij bestaande maatregelen en clubs moeten verantwoordelijkheid nemen. “Anders zeggen wij als overheid: de wedstrijd gaat niet door.”

Hanneke Keultjes
Agenten van de mobiele eenheid lopen over het veld tijdens de wedstrijd MVV-Roda JC in stadion De Geusselt in Maastricht.  Beeld BAS QUAEDVLIEG/ANP
Agenten van de mobiele eenheid lopen over het veld tijdens de wedstrijd MVV-Roda JC in stadion De Geusselt in Maastricht.Beeld BAS QUAEDVLIEG/ANP

In alle stadions moeten straks ‘slimme’ camera’s hangen die gezichten van raddraaiers kunnen herkennen. Hooligans met een stadionverbod en een meldplicht moeten in de toekomst – begin volgend voorjaar begint een pilot – via een app bewijzen dat ze niet in de buurt zijn van het stadion of stadscentrum. Het zijn twee van de maatregelen die minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid gisteren overeenkwam met de KNVB, clubs, burgemeesters, politie en Openbaar Ministerie.

“We zijn bezig om het systeem fraudevrij te maken, want het kan niet zo zijn dat mensen de telefoon aan hun vrouw meegeven, die dan twee uur lang in de kapsalon gaat zitten.” Gedacht wordt aan een systeem waarbij de locatie wordt gekoppeld aan een vingerafdruk of gezichtsherkenning. De hooligan moet dan op een paar tijdstippen tijdens de wedstrijd ‘inchecken’.

Voetbalgeweld is allerminst nieuw. Dus is het de vraag of de nieuwe maatregelen wél gaan werken. Zo is een digitale meldplicht wettelijk al mogelijk sinds 2015, maar omdat er geen systeem bestond dat aan alle veiligheids- en privacyeisen voldeed, werd het in de praktijk niet opgelegd. “Het liep niet goed genoeg,” is alles wat Grapperhaus erover kwijt wil.

In 2016 lag er al een plan van de KNVB voor een ‘hooliganapp’ op basis van een vingerafdruk in combinatie met gps-coördinaten, die al werd getest met NEC en RKC Waalwijk. Maar de app werd niet ingevoerd. Nu moet die er wél komen.

Nu moeten mensen die naast een stadionverbod ook een meldplicht hebben zich melden bij een politiebureau. Daar wil Grapperhaus van af. “We moeten de politie niet gaan belasten met oppaswerk voor mensen die het stadion niet in mogen.” In tijden waarin de politiecapaciteit schaars is, is dat ‘maatschappelijk niet te verantwoorden’.

Burgemeesters kunnen nu al ook een gebiedsverbod met meldplicht opleggen, maar dat gebeurt nauwelijks. “Ik heb aan de burgemeesters duidelijk gemaakt dat ik van hen op dit punt óók inzet verwacht.”

‘Zuur voor de voetballerij’

De komende twee weken is het door corona nog stil in de stadions. “Ik vind dat heel zuur voor de voetballerij. Het OMT heeft gezegd: we moeten even heel weinig beweging hebben in de maatschappij.” Dus zijn supporters tot zeker 4 december niet welkom bij het betaald voetbal. Maar de afgelopen tijd was het allerminst rustig op en rond de velden. De KNVB deelde in de eerste paar maanden van voetbalseizoen 2021-22 al 354 stadionverboden uit, meer dan in vorige seizoenen.

Een van de mogelijke oorzaken, aldus Grapperhaus, is ‘opgekropt coronatestosteron’. “Het zijn bijna alleen mannen.” Gevolg: grote rellen bij NEC-Vitesse, wedstrijden die werden stilgelegd door onrust op de tribunes en knokpartijen en Feyenoord-directeur Mark Koevermans stapte op na ernstige bedreigingen van aanhangers van zijn eigen club.

“Het is vreselijk wat de directeur van Feyenoord is overkomen”, vindt Grapperhaus. “Als iemand zo ernstig wordt bedreigd dat hij zegt: dit trek ik niet meer, dan kun je dat alleen maar respecteren. Maar dan moet je wel des te harder achter de verdachten aan gaan. Ze denken ermee weg te komen, maar dat is niet het geval.”

Ajax

Zelf houdt hij van het spelletje. Juicht voor Ajax. Over zijn eigen kwaliteiten als voetballer grapt hij dat hij ‘jarenlang de bal probeerde te raken’. En toen hij als kind door zijn ouders op zondagen werd meegesleept naar de kerk en ‘een of andere oom en tante’, zat hij om half vijf ‘bibberend bij de radio’ om Frits van Turenhout de voetbaluitslagen te horen voorlezen. Maar het geweld van de laatste tijd heeft weinig tot niets met liefhebberij voor voetbal te maken, zegt de minister. “Dit zijn geen supporters.”

Volgens Grapperhaus zijn er drie groepen die de boel verzieken: “De raddraaiers die met spreekkoren bezig zijn en bier gooien, vaak jonge relschoppers die ook gevaarlijk en illegaal vuurwerk afsteken en een categorie die – binnen en buiten het stadion – zwaar crimineel gedrag vertoont, met extreem geweld.”

Voor al die groepen moet lik-op-stukbeleid gaan gelden: vandalen moeten gericht worden opgespoord en als ze schade veroorzaken, moeten ze die zelf betalen. “Ik heb na de avondklokrellen van januari op filmbeelden gezien hoe ze bij zo’n hooligan die in Eindhoven de beest had uitgehangen langskwamen. Zo’n grote oplegger bij zijn huis, auto mee. Dat is echt wat we moeten doen. Als je een portemonnee weghaalt of de auto in beslag komt nemen, dan zijn de heren ineens wél aanspreekbaar.”

Clubs kunnen al schade verhalen op vandalen, maar deden dat nauwelijks. “Ze vonden het nogal eng om naar de rechter te stappen om 100.000 euro van vijf fans te vragen. Nou, dan gaan wij ernaast staan.” Over dat samen optrekken met clubs, gemeenten en justitie om alle schade te verhalen en alle andere afspraken wil het kabinet met de KNVB en clubs een convenant opstellen. “We moeten elkaar ondersteunen.”

Gezichtsherkenning

Voor de opsporing van de hooligans moeten er in elk stadion slimme camera’s komen te hangen die gezichten herkennen, maar die ook geluid opnemen om bijvoorbeeld racistische taal uit spreekkoren vast te leggen. De politie, belooft Grapperhaus, gaat de clubs helpen met het ‘uitlezen’ van de beelden.

Probleem is alleen: in veel stadions hangen nog oude camera’s, met onscherp of korrelig beeld en zónder geluid. Wie gaat die geavanceerde nieuwe apparatuur betalen? “Dat is aan de clubs en de gemeenten.” Het kabinet gaat er in elk geval geen geld voor uittrekken. Als die noodlijdende voetbalclubs geen nieuwe camera’s kunnen betalen, is het volgens de CDA-bewindsman ‘desnoods’ aan de KNVB. “Het is niet dat Vadertje Staat daar te beroerd voor is, maar we moeten allemaal bijdragen. Het kan niet zo zijn dat de stadionlampen tiptop zijn en het trainingscomplex state of the art, maar dat er nog gammele camera’s hangen.”

Ook wordt de veiligheidsscreening voor wedstrijden weer afgestoft – het was in het slop geraakt omdat er door corona lange tijd geen publiek welkom was – en aangescherpt. Als het aan Grapperhaus ligt, moeten burgemeester, voetbalclub, politie en OM vanaf twee maanden vóór een wedstrijd met elkaar om tafel om risico’s in kaart te brengen. “En in de dagen voor de wedstrijd moeten ze elke dag contact hebben.”

Als er op ‘een lijstje met criteria’ niet overal een vinkje achter gezet kan worden, dan is het wat Grapperhaus betreft duidelijk: “Dan gaat de wedstrijd niet door.” Dat besluit is echter aan de burgemeester. “We leven nu eenmaal in een gedecentraliseerde staat. Ik heb er niks over te zeggen.” Wel verwacht hij ‘kordate’ besluiten.

Al jaren wordt er ook gesproken over puntenaftrek voor clubs waar het vaker misgaat, met het idee dat supporters het dan wel uit hun hoofd laten om geweld te plegen als dat betekent dat hun club wordt gestraft. Maar het gebeurt nooit. Grapperhaus ziet er wel wat in. “Ik bespreek dat zeker met de KNVB. Als een club de financiën niet op orde heeft, kan die puntenaftrek krijgen. Dan moet dat ook kunnen als de veiligheid niet op orde is.”

Geen wondermiddel

Maar, waarschuwt hij, puntenaftrek is ‘geen wondermiddel’. “Het kan zeker bijdragen, maar sommige relschoppers zijn gewoon destructieve types die geen hart hebben voor de club. Daarbij: als er vijf of zes clubs puntenaftrek krijgen, wat hebben we dan nog voor competitie?”

Grapperhaus legt de verantwoordelijkheid ook bij de clubs zelf. “Als het voetbal niet zegt: we gaan eigen disciplinaire maatregelen nemen, zelf stadionverboden opleggen en de wedstrijd stilleggen bij ongeregeldheden of discriminatie, wordt het een chaos. Dan zeggen wij als overheid ook rücksichtsloser: de wedstrijd gaat niet door.”

Meer over