PlusLijstje

Zomergasten: naar wie kijken we uit?

De een vindt het een totaal overgewaardeerd programma, de ander veegt de zomerse zondagavondagenda leeg om te kijken: Zomergasten is vanaf 24 juli weer zes weken lang op zondag te zien. Naar wie kijken we uit en welke gast uit eerdere seizoenen bleef ons bij?

Lorianne van GelderStefan Raatgever en Jan Pieter Ekker
Presentatrice Janine Abbring in het decor van interviewprogramma Zomergasten. Beeld Sander Koning/ANP
Presentatrice Janine Abbring in het decor van interviewprogramma Zomergasten.Beeld Sander Koning/ANP

Om naar uit te kijken

Humberto Tan (zondag 24 juli, 20.20 uur. NPO2)

Marcel van Roosmalen en Gijs Groenteman wijdden er een halve aflevering van hun dagelijkse podcast Weer een dag aan: de aankondiging van presentator Humberto Tan als eerste Zomergast. Henkjan Smits, dat was nog cult, vonden ze. Maar in alle ernst Tan uitnodigen: dat was wel het failliet van het programma. Zeker omdat in het persbericht de, inderdaad volkomen afgesleten, term ‘creatief multitalent’ werd ingezet.

Nu is een dag zonder een mening van Van Roosmalen natuurlijk bij voorbaat een verloren dag, maar hiermee degradeerde hij de eerste Zomergast wel volkomen onterecht. Want Tan is met recht een gast om je op te verheugen. Hij kan – altijd handig voor een gast in een talkshow over tv – bogen op een televisiecarrière van ruim 30 jaar en kent alle trucs en valkuilen van die tussen bordkartonnen decors opgetrokken schijnwereld. Zo lag hij halverwege vorig decennium nog in de loopgraven van de zogenoemde talkshowoorlog. In 2014 was hij aan de winnende hand toen hij tot Omroepman van het Jaar werd gekroond, vier jaar later moest hij stoppen wegens dalende kijkcijfers. Interessant om zijn visie op die golfbewegingen te horen.

Zelf kondigt hij een avond aan die zal gaan ‘over het belang van rechtvaardigheid’ en die een ‘weerslag zal zijn van mijn karakter en een compendium van mijn interesses’. Onder meer op de rol: een fragment uit de fraaie documentaire Strike a Pose, over de vergeten achtergronddansers van Madonna.

Humberto Tan bogen op een televisiecarrière van ruim 30 jaar en kent alle trucs en valkuilen van die tussen bordkartonnen decors opgetrokken schijnwereld. Beeld VPRO
Humberto Tan bogen op een televisiecarrière van ruim 30 jaar en kent alle trucs en valkuilen van die tussen bordkartonnen decors opgetrokken schijnwereld.Beeld VPRO

Stefan Raatgever

Derk Sauer (zondag 7 augustus, 20.20 NPO 2)

Drieëndertig jaar schrijft Derk Sauer (69) al voor Het Parool (hij is onze langstzittende columnist) en wie zijn columns trouw las kreeg gaandeweg een steeds completer beeld van zijn leven in Moskou. Sauer is een nuchtere beschouwer met een grote liefde voor Rusland en een gezonde haat jegens Poetin, maar in het licht van de oorlog in Oekraïne schreef hij onlangs in zijn column ook dat hij zijn Nederlandse lezers meer had moeten behoeden voor het gevaar van de Russische leider. ‘Ik schaam me niet genoeg gewaarschuwd te hebben voor de tiran van deze tijd.’ Vier maanden woont Sauer nu weer in Nederland en hij mist Rusland alsof het zijn moederland is (de heimwee hiernaar heet ‘toska’ in het Russisch). Hij nam de redactie van The Moscow Times mee, die nu bij de kranten van DPG Media in het pand zit, en hij verwacht dat ook andere journalisten en media volgen (gezien de steeds toegenomen repressie van Poetin tegen elk kritisch geluid).

Verwacht bij Sauer fijne oude films van Russische makers (een imposante filmindustrie an sich met een heel eigen esthetiek), een beeld van het Rusland waar hij zo van houdt (en dat inmiddels schuilgaat achter de tirannie van Poetin) en hopelijk spannende verhalen over zijn tijd als jonge activist in Nederland, als gewapend strijder van de IRA in Belfast en later als succesvolle journalist en hoofdredacteur.

Derk Sauer schreef hij onlangs in zijn column ook dat hij zijn Nederlandse lezers meer had moeten behoeden voor het gevaar van de Russische leider. Beeld VPRO Zomergasten
Derk Sauer schreef hij onlangs in zijn column ook dat hij zijn Nederlandse lezers meer had moeten behoeden voor het gevaar van de Russische leider.Beeld VPRO Zomergasten

Lorianne van Gelder

Lieke Marsman (Zondag 14 augustus, 20.20 NPO 2)

Haar gedichten zijn alledaags, virtuoos en indringend; haar essays messcherp. Hetzelfde geldt voor haar tweets, of ze nu gaan over voetbal of tennis, ufo’s, zonnestelsels of tuinbonen, over Mark Rutte of Caroline van der Plas of over corona en de gezondheidszorg. Dus toen bekend werd dat schrijver, filosoof en Dichter des Vaderlands Lieke Marsman (31) op 14 augustus de vierde gast is in Zomergasten, zette ik dat direct in mijn agenda.

Niet veel later twitterde Marsman dat haar arm en schouder zijn geamputeerd, omdat de radiotherapie die zij volgt niet goed genoeg aansloeg (In april 2018 werd een kwaadaardige bottumor in haar bovenrug ontdekt; sinds een jaar weet Marsman dat ze niet meer beter wordt). En direct erachteraan, in de vorm van een online advertentietekst: “This Woman Lost Five Kilos In One Day Click Here To Find Out What Her Secret Is”. Je moet het maar kunnen. Marsman kan het.

Haar avond wordt heel gevarieerd, zegt ze. “Het zal gaan over politiek en over de rol van taal in de politieke arena. Ik heb een dramatisch tennisfragment en ik denk dat het onvermijdelijk is dat ik het met Janine over de dood ga hebben. (...) En iets waar ik zelf heel erg naar uitkijk is dat ik het over ufo’s wil hebben. Dat zullen mensen raar vinden, maar dit is voor mij ook onderdeel van het feit dat ik niet oud ga worden.”

Lieke Marsman gaat het onder meer hebben over politiek en de rol van taal in de politieke arena.  Beeld VPRO
Lieke Marsman gaat het onder meer hebben over politiek en de rol van taal in de politieke arena.Beeld VPRO

Jan Pieter Ekker

Drie gouwe ouwen

Tom Holkenborg, alias Junkie XL, 2008

Wie niet diep in de dancewereld zat, had misschien van Junkie XL gehoord als een van die fijne exportproducten van de dance in Nederland, of hoogstens als remixer van A Little Less Conversation (2002) van Elvis Presley, maar wist verder weinig van hem. Dat gold ook voor mij toen ik in 2008 toevallig Zomergasten aanzette en Tom Holkenborg (Lichtenvoorde 1967) trof. De (filmmuziek)componist, dj, kunstenaar en remixer had een ontroerend open verhaal over zijn leven te vertellen aan Zomergastpresentator Bas Heijne.

Vooral bij het tonen van een fragment van zijn keuzefilm Eraserhead van David Lynch gingen de sluizen helemaal open. Hij huilde toen hij vertelde over zijn overleden moeder en zus. Tot dan toe was hij een college over zichzelf aan het geven, met aardige fragmenten die raakten aan zijn werk in de muziek- en game-industrie, maar bij Eraserhead kwam de gevoelige Holkenborg ineens op livetelevisie. Later werd eraan gerefereerd als een therapiesessie op de nationale buis, maar op dat moment was het een historische belevenis. Bovendien deed hij mij persoonlijk kennismaken met de geweldige componist Hans Zimmer (dé man van de hedendaagse Hollywoodfilmmuziek). Later noemde Holkenborg zijn optreden in Zomergasten zelf een kantelpunt.

Lorianne van Gelder

Youp van ’t Hek (2001)

Nationale sport op het hoogtepunt van de komkommertijd: het becommentariëren van de presentator van Zomergasten. En je moet het de VPRO nageven: de omroep doet ook niet bepaald zijn best de discussie te luwen door de consequente weigering om voor een interviewprogramma ook daadwerkelijk een interviewer van beroep aan te stellen. Grote namen als Coen Verbraak, Frénk van der Linden, Jellie Brouwer of Jeroen Pauw worden al decennia ijzerenheinig genegeerd. De geïnterviewde lijkt vooral niet te stevig te moeten worden ondervraagd, maar juist gemarineerd in een warm bad van bewonderende belangstelling.

De laatste twee presentatoren die vooraf al ervaring hadden met het voeren van een interview op televisie: Hanneke Groenteman (1998) en Adriaan van Dis (1999-2002). Vooral het gesprek van de laatste met cabaretier Youp van ’t Hek bleef bij. Van Dis, de schrijver die in de jaren 80 furore maakte als charmante gastheer van zijn literaire talkshow, probeerde Van ’t Hek – als cabaretier op het toppunt van zijn roem – aan te spreken op zijn vulgaire taalgebruik. Hoewel de twee soms een andere planeet leken te bewonen, bleven ze beiden kaarsrecht overeind.

Naar het spannende gesprek keken 1,3 miljoen mensen. Daarvoor moet je nu bijna de kijkers van alle zes afleveringen optellen.

Stefan Raatgever

Ian Kerkhof (1995)

In 1992 werd niet Alex van Warmerdams De Noorderlingen op de Nederlandse Filmdagen bekroond met het Gouden Kalf voor de beste film, maar Kyodai Makes the Big Time, het avantgardistische, voor een appel en een ei gemaakte debuut van de tweedejaars filmacademiestudent Ian Kerkhof (En niet Loes Wouterson – voor De drie beste dingen in het leven – maar Janica Draisma werd onderscheiden als beste actrice). Kerkhof, een Zuid-Afrikaan die naar Nederland was uitgeweken om de dienstplicht te ontlopen, was destijds pas 28 jaar, maar zijn naam was direct gevestigd.

In 1995 mocht Kerkhof aanschuiven in Zomergasten, toen nog gepresenteerd door Peter van Ingen. Zelden heb ik zo’n vreemd gesprek gezien – het was eigenlijk nauwelijks een gesprek. Kerkhof wilde het liefst zwijgen en alleen maar kijken (naar, als ik het me goed herinner, louter vuige, grofkorrelige, zéér experimentele hardcoreseksfilmpjes, waar Van Ingen hé-le-maal niks mee kon). “Mijn ideale televisie was een avond zonder ons, geen Peter van Ingen, geen Ian Kerkhof, alleen maar korte films.”

Jan Pieter Ekker

Het 35ste seizoen van Zomergasten

Presentator Janine Abbring mag haar zesde seizoen Zomergasten presenteren – het drie uur durende programma zelf bestaat inmiddels 34 jaar. Het werd bedacht door regisseur Krijn ter Braak voor de VPRO ‘vanwege geldgebrek’, en vanaf 1988 tot 1995 gepresenteerd door Peter van Ingen. Het idee was niet de hele tijd herhalingen uit te zenden in de zomer, maar één geïnterviewde centraal te stellen, die zijn of haar ideale televisieavond zou cureren. De avond wordt traditiegetrouw afgesloten met een keuzefilm van de gast.

Veertien meer en minder geslaagde presentatoren namen het programma voor hun rekening: Freek de Jonge, Adriaan van Dis, Joost Zwagerman, Wim T. Schippers, Hanneke Groenteman, Paul de Leeuw, Margriet van der Linden, Joris Luyendijk en Wilfried de Jong, om er maar een paar te noemen. Traditiegetrouw krijgen Zomergastenpresentatoren het in de media (later op sociale media) zwaar te verduren, men doet het niet snel goed.

Dit is het 35ste seizoen. Behalve Tan, Marsman en Sauer zijn econome Sandra Phlippen (31 juli), muzikant en televisiepresentator Raven van Dorst (21 augustus) en psychiater en traumaspecialist Bessel van der Kolk (28 augustus) te gast. Er zijn inmiddels meer dan 180 gasten geweest.