PlusAchtergrond

Zilveren Nipkowschijf al 61 jaar een begrip in televisieland: wie wint hem dit jaar?

De meest prestigieuze televisieonderscheiding van Nederland, de Zilveren Nipkowschijf, wordt donderdag uitgereikt. In Beeld en Geluid in Hilversum wordt tevens, met een jaartje vertraging, het zestigjarige jubileum van de prijs gevierd. Vijf vragen over de prijs: wie gaat hem dit jaar winnen?

Roelf Jan Duin
Mies Bouwman ontving voor televisie-actie 'Open het dorp' in de Rai in 1962 de eerste Ere Zilveren Nipkowschijf. Beeld ANP
Mies Bouwman ontving voor televisie-actie 'Open het dorp' in de Rai in 1962 de eerste Ere Zilveren Nipkowschijf.Beeld ANP

1) Wat is er zo bijzonder aan de Zilveren Nipkowschijf?

Het is de oudste (nog bestaande) Nederlandse televisieprijs, vernoemd naar de Duitse uitvinder en grondlegger van de televisie, Paul Nipkow. De Zilveren Nipkowschijf bestaat sinds 1961 en was de opvolger van de Televisieprijs, die in 1958 werd ingesteld door het Prins Bernhard Cultuurfonds. Vijf journalisten, onder meer van Het Parool, de Volkskrant en de Nieuwe Rotterdamse Courant (NRC) riepen de prijs in het leven als ‘stimulering en toetssteen van kwaliteit’. De jury van de Zilveren Nipkowschijf bestaat tot op de dag van vandaag uit mediajournalisten en televisierecensenten. De eerste Zilveren Nipkowschijf werd gewonnen door presentator Pierre Janssen en regisseur Leen Timp, beiden van de Avro.

2) Komt elk tv-programma voor de prijs in aanmerking ?

Ja, maar meestal wint een programma van de NPO, een enkele keer van een commerciële zender. Anders dan bij de Gouden Televizierring, waarbij het publiek de winnaar kiest, wint bijna altijd een programma van de publieke omroep de Zilveren Nipkowschijf. Slechts één keer, in 2002, won een programma van een commerciële omroep, namelijk Barend en Van Dorp. Vorig jaar ging de prijs naar Nieuwsuur, andere recente voorgaande winnaars waren onder meer De Luizenmoeder (2018), Zondag met Lubach (2016), Ramses (2014) en De Wereld Draait Door (2011).

3) Is er ook een oeuvreprijs?

Naast de Zilveren Nipkowschijf zijn er nog twee categorieën: in 1962 werd voor het eerste de Ere Zilveren Nipkowschijf uitgereikt, bedoeld voor een persoon of programma die zich speciaal verdienstelijk heeft gemaakt voor de televisie. De toen pas 31-jarige Mies Bouwman kreeg hem voor inzamelingsactie Open het Dorp, de eerste grote inzamelingsshow op tv, bedoeld voor een woongemeenschap voor gehandicapten. De ereprijs werd daarna pas weer in 1985 uitgereikt (aan Kees van Kooten en Wim de Bie) en ook nu is het geen gegeven dat er ieder jaar een winnaar is. Vorig jaar won Het Sinterklaasjournaal, dit jaar gaat de onderscheiding naar Paul Witteman. Ook is er de ‘Speciale vermelding’, dit jaar voor het Eurovisie Songfestival, dat in 2021 plaatsvond in Rotterdam.

4) Hoe zit het met radio?

De Stichting Nipkow reikt ieder jaar ook de Zilveren Reissmicrofoon uit, vernoemd naar uitvinder van radiomicrofoons Eugen Reisz. De eerste keer dat de prijs werd uitgereikt was in 1966, toen KRO-verslaggever Gerard Hulshof won; vorig jaar wonnen de podcasts van de NRC de prijs. Dit jaar zijn de genomineerden Bureau Buitenland (VPRO), De onbekende kinderen van Kamp Westerbork (NOS) en Radio 4-presentatrice Jet Berkhout (AvroTros).

5) Wie maken er dit jaar kans?

Genomineerd zijn BOOS – This is The Voice van Tim Hofman, de dramaserie Het jaar van Fortuyn en Mijn vader de gelukszoeker van Nadia Moussaid. De prijs wordt uitgereikt tijdens een feestelijke bijeenkomst in Beeld en Geluid in Hilversum, waar ook, wegens corona een jaar verlaat, het 60-jarig jubileum van de Zilveren Nipkowschijf wordt gevierd. Alle nog levende winnaars zijn uitgenodigd; onder anderen de 94-jarige documentairemaker Kees van Langeraad (winnaar in 1964) en winnaar van de eerste Zilveren Reissmicrofoon Hulshof hebben toegezegd aanwezig te zijn.