PlusBoekrecensie

Zijn of niet zijn, dat is de kwestie in de sterke nieuwe Dimitri Verhulst

In zijn gevarieerde oeuvre wisselt Dimitri Verhulst realistische psychologische vertellingen af met gedachte-experimenten in romanvorm. Hebben en Zijn valt duidelijk in de tweede categorie, en is een van zijn betere filosofisch getinte boeken.

Dries Muus
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Er zijn educatieve daguitstapjes, gezelschapsspelen en dansavonden, en elke ochtend is er een geheel verzorgd ontbijt: bijvoorbeeld een bord levende wormen, gemengd met vleesvliegen en aaskevers. Op feestelijke dagen worden er zelfs vliegeneitjes geserveerd.

Je komt er niet zomaar, in de afkickkliniek. Het is niet bepaald een exclusieve plek, maar je moet er wél iets voor doen: sterven, of op het punt van overlijden staan. De definitieve status van hoofdpersoon Malodot is nog onduidelijk. Hij weet alleen dat hij met zijn auto tegen een boom is geknald, en in de kliniek een zorgvuldig uitgestippeld ontwenningsprogramma moet volgen. Pas als hij volledig is afgekickt van zijn grootste verslaving – leven – mag hij door naar het volgende, verlossende stadium: de dood.

Hij kan nog terug, in theorie, maar dan moet hij wel zijn hele leven, elke deprimerende episode, seconde voor seconde, opnieuw doorstaan. Tja. Zijn of niet zijn, dat is kortom de kwestie.

Filosofische komedie

In zijn veelzijdige oeuvre wisselt Dimitri Verhulst (49) realistische psychologische vertellingen af met gedachte-experimenten in romanvorm. Hebben en Zijn valt duidelijk in die laatste categorie – je zou het ook ideeënromans kunnen noemen, al klinkt dat wat droog en cerebraal. En dat zijn ook Verhulsts experimentelere boeken nou juist niet.

Net als eerder De intrede van Christus in Brussel en Godverdomse dagen op een godverdomse bol is Hebben en Zijn serieus en speels, ambitieus en lichtvoetig, gericht op hoofd, hart en lachspieren.

De roman heeft iets van een filosofische komedie. Dat komische zit ’m deels in het bij vlagen absurdistische decor, de kleurrijke bewoners en medewerkers van de afkickkliniek, maar in de eerste plaats in Verhulsts onovertroffen stijl. De combinatie van vuilbekkerij en archaïsmen, de stroom aan ritmische, dichterlijke zinnen, bloemrijk en rauw tegelijkertijd.

Droomhuwelijk

Op laconieke toon verkondigt hij bittere waarheden: ‘Zij die uit lage-inkomenslanden komen leggen het loodje door diarreeziekten, hiv, tuberculose, malaria en lagereluchtweginfecties. Zij met meer aardrijkskundig geluk stierven aan kanker, kanker en kanker, dementie, sportongevallen en diabetes mellitus. Meestal is het saai, niet iedereen houdt een onderhoudend verhaal over aan zijn laatste reutel.’

Veel zwarter kan een komedie niet worden. Maar zelden zal zo’n confronterende schets van het menselijk tekort zó vaak voor een lach hebben gezorgd. Hebben en Zijn is een droomhuwelijk van levensdrift en mensenhaat.

null Beeld

Hebben en Zijn

Dimitri Verhulst
Atlas Contact, €19,99, 176 blz.

Meer over