PlusBoekrecensie

Ze komen twee keer aan, de passagiers van vlucht 006 naar New York

Marjolijn De Cocq
Tijdens een monsterstorm hebben de passagiers van vlucht AF006 even de dood in de ogen gezien. Beeld Getty Images/EyeEm Premium
Tijdens een monsterstorm hebben de passagiers van vlucht AF006 even de dood in de ogen gezien.Beeld Getty Images/EyeEm Premium

Wat gebeurt er als je de jongste postdoc waarschijnlijkheidsleer en een kersverse promovenda grafentheorie aan elkaar koppelt om álle mogelijke luchtvaartcrises in kaart te brengen en dan ook nog een allerlaatste protocol laat ontwikkelen voor een ‘geval dat onder geen van de onderzochte situaties valt’?

Dan bedenken ze, uit meligheid en met rollende ogen, een protocol 42 waarin zij zelf de leiding zullen krijgen over een totaal onwaarschijnlijke operatie die gebaseerd is op elementen uit persoonlijke favorieten als Dr. Strangelove, The Hitchhikers Guide to the Galaxy en Close Encounters of the Third Kind.

En dan kan het gebeuren, in de met de Prix Goncourt bekroonde roman Anomalie van Hervé Le Tellier, dat een passagier van vlucht Air France 006 van Parijs naar New York tijdens zijn verhoor op een geheime basis bijna letterlijk de vragen worden gesteld die François Truffaut aan Richard Dreyfuss stelt in Spielbergs scifiklassieker uit 1977.

De Franse schrijver Victor Miesel, hij heeft Close Encounters wel twintig keer gezien: ’Welke idioot heeft die vragenlijst opgesteld?’ Officier van dienst: ‘Ik weet niet waarover u het hebt. Dit is het protocol dat Defensie volgt bij dit soort situaties.’

‘Dit soort situaties’: het bizarre feit dat vlucht Air France 006 tweemaal arriveert op de luchthaven JFK. Eerst in maart 2021, en dan honderd dagen later in juni opnieuw. Met dezelfde bemanning, met dezelfde passagiers. De passagiers van juni, wier aankomst protocol 42 in werking doet treden, zijn onwetend van de gebeurtenissen die zich in de tussentijd in hun levens hebben voorgedaan.

De passagiers van maart worden door de FBI opgespoord en zien zich geconfronteerd met hun gedateerde zelf. Vermoedelijke reden van de hutsekluts: de monsterstorm waarin de vlucht beide malen is terechtgekomen en waarin de passagiers even de dood in de ogen hebben gezien.

Red Dragon

Met de introductie van de personages krijgt de roman een vliegende start; zo is er allereerst de gewetenloze, twintigjarige huurmoordenaar die onder zijn ‘zeer Franse naam’ staat ingeschreven bij een hotelschool in een stadje in de Alpen – hij noemt zich Blake naar de Britse dichter en kunstenaar Wiliam Blake, ‘die hij heeft gelezen na het zien van Red Dragon, de film met Anthony Hopkins’. Een van de vele verwijzingen naar kunst, literatuur en film waarmee Anomalie is doorspekt; Blake schilderde zijn Red Dragon-vierluik tussen 1805-1810.

Maar ook de oudere, internationaal vermaarde architect André en zijn jonge minnares Lucie die zich door zijn aanbidding beklemd voelt, zullen worden geconfronteerd met zichzelf, de Nigeriaanse Afropopzanger Slimboy, de jonge Amerikaanse actrice Adriana. Sleutelfiguur in het bonte gezelschap is die getalenteerde, maar weinig erkende Victor Miesel; na zijn bijna-doodervaring in maart schrijft hij als in een koortsdroom onder de naam Victor Miesel Anomalie – een verzameling aforismen waaruit Le Tellier lustig citeert en dat een cultstatus bereikt nadat Miesel uit het raam is gestapt, zijn dood tegemoet.

Descartes

Le Tellier is naast taalkundige ook wetenschapsjournalist en goochelt net iets te veel met zaken als kansberekeningen en simulatietheorieën. Bij een willekeurig denkend brein, zo laat de Amerikaanse president zich uitleggen, is er in onze hypertechnologische samenleving een kans van 999 op de 1000 dat het een virtueel brein is. In filosofische termen: Descartes’ ‘Ik denk dus ik ben’ is ‘Ik denk, dus ik ben vrijwel zeker een programma’ geworden.

Een lied van schijn en wezen, waarbij een leuk bedoelde toevoeging als een ‘net echt’ artikel uit The New York Times (inclusief een foto van de voorpagina van 28 juni 2021) averechts werkt; het irriteerde me zelfs even, het stuk heeft niks met journalistiek van doen. Maar de sleutel wordt verderop aangereikt; Le Tellier weigert zich enigermate te laten beteugelen, zoals de Victor Miesel uit de junivlucht van Air France 006 die zijn alter ego is.

Die Victor Miesel, zijn maartversie allang begraven, beroemd om een boek waarvan hij zich niet herinnert het geschreven te hebben, leeft zich uit in een kort boek ‘dat gaat over het vliegtuig, de anomalie, de divergentie’. Jammer, vindt hij, dat de titel Anomalie al bezet is. Hij heeft – zoals Le Tellier – zijn personages uitgedund tot een elftal passagiers, maar zijn uitgeefster smeekt hem het nog eenvoudiger te houden: het wordt te ingewikkeld, snoei erin, ga voor de essentie. zo raak je lezers kwijt.

‘Maar Victor doet gewoon waar hij zin in heeft. Hij is de roman begonnen met een pastiche op Mickey Spillane, over een personage van wie niemand veel afweet. Nee, niet literair genoeg voor een eerste hoofdstuk, heeft Clémence hem verweten, wanneer hou je nou eens op met spelen? Maar Victor is speelser dan ooit.’

Brede grijns, bij deze proeve van ongebreideld schrijfplezier.

null Beeld

Anomalie

Hervé Le Tellier
Vertaald door Andreas Dijkzeul
Uitgeverij Xander
€21,99, 302 blz.

Meer over