PlusDe Erelijst

Yma Sumac klinkt nog altijd even bizar als indrukwekkend

In deze rubriek bespreekt de muziekredactie van Het Parool een klassieker uit de geschiedenis van pop, jazz of klassieke muziek, die het waard is opnieuw te beluisteren. Deze keer: Voice of the Xtabay uit 1950.

Peter van Brummelen
null Beeld

Vandaag in 2008 overleed de Peruaans-Amerikaanse zangeres Yma Sumac. Ze was 86.

Terug in de tijd Haar stem had een bereik van vijf octaven, meldde Yma Sumac zelf altijd trots. Het waren er ‘maar’ vierenhalf. Al op jonge leeftijd was ze in Peru bekend als het ‘meisje met de stem van de vogels en de aardbeving’. Ze kon zo hoog zingen dat alleen honden het nog hoorden en in haar hoogtijdagen, de jaren vijftig van de vorige eeuw, liet ze met haar stem met gemak glazen uiteenknallen.

Vanaf 1950 woonde en werkte ze in de Verenigde Staten, waar ze met succes aan de man werd gebracht als een ongenaakbare Aztekenprinses. De muziek die ze in Amerika opnam, is een schoolvoorbeeld van wat later exotica ging heten: fantasiemuziek die verre en geheimzinnige oorden moest suggereren. Amerikaanse componisten en producers bedachten pseudo-Peruaanse muziek voor haar, maar koppelden haar zo bijzondere stem net zo makkelijk aan Cubaanse mambo.

Toen Yma Sumac in de jaren zestig minder populair werd in de VS, vond ze een geheel nieuw publiek in de Sovjet-Unie. Partijleider Chroesjtjov was fan van haar, maar ook de componisten Sjostakovitsj en Chatsjatoerjan waren liefhebbers. Ze deed in Moskou zelfs stadionoptredens. In de jaren negentig, toen de zangeres al lang een teruggetrokken bestaan leidde, maakte haar muziek een comeback in loungekringen. Ze was te horen in de film The Big Lebowski en werd gesampled door The Black Eyed Peas.

Waarom nu herbeluisteren? Platenmaatschappij Capitol twijfelde aanvankelijk of er in de Verenigde de Staten wel een publiek zou zijn voor Yma Sumac, maar haar in 1950 verschenen Amerikaanse debuutalbum Voice of the Xtabay was een instant succes. Binnen korte tijd waren er 500.000 exemplaren van verkocht. Ruim zeventig jaar later klinkt de plaat nog altijd even bizar als indrukwekkend. Vanwege dat stemgeluid van Sumac, dat zich heen en weer beweegt – soms binnen slechts één maat – tussen een donker, bijna onderaards klinkend gerommel en klanken als van een nachtegaal. Bij liefhebbers van de strip Kuifje zullen de gedachten snel uitgaan naar Bianca Castafiore.

Bijzonder is ook het het geluidsdecor dat orkestleider Les Baxter, een van de grote namen binnen de exotica, voor haar opbouwde en dat doet denken aan de muziek uit Hollywoodfilms uit die tijd (in Secret of the Incas een avonturenfilm uit 1954 met Charlton Heston, speelde Sumac trouwens een hogepriesteres). En heel mooi is de hoes van het album, met Yma Sumac in een Zuid-Amerikaans ogend gewaad en links en rechts van haar boos kijkende godenbeelden. Op de achtergrond rookt een vulkaan. Originele 10 inch-exemplaren van de plaat doen het goed bij vinylverzamelaars.

Verder luisteren? Exotica dankt zijn naam aan het in 1957 verschenen album Exotica van orkestleider Martin Denny. Het is het ideale beginpunt voor een verkenning van het genre. Een aanrader is ook de Spotifyplaylist Exotica Essentials.

Meer over