PlusInterview

Weinig drama maar veel poëzie in documentaire over het piepkleine Schotse Muck: ‘Het hele eiland liep uit voor de première’

De Rotterdamse Cindy Jansen (45) maakte een documentaire over een Schots eiland met minder dan 50 bewoners. ‘Ik voelde direct dat er meer te vertellen was dan hoe er wordt geboerd op Muck.’

Jan Pieter Ekker
Lawrence MacEwen in Prince of Muck. Beeld
Lawrence MacEwen in Prince of Muck.

Eigenlijk wilde filmmaker Cindy Jansen een documentaire maken over een ander Schots eiland met slechts een handvol bewoners, Canna, dat in het nieuws was nadat de honesty box van de nachtwinkel was gestolen. “Ik vond dat een mooi gegeven voor een documentaire; zo’n kleine gemeenschap die door zoiets totaal wordt ontwricht. Maar toen Floortje Dessing er ook een kijkje ging nemen, wist ik dat ik mijn eiland kwijt was.”

Tijdens het googelen naar Canna stuitte Jansen op Lawrence MacEwen, die het grootste deel van zijn leven als ‘Laird’ het Schotse eiland Muck bestierde, en over wie net een boek was verschenen. “Dat boek ging vooral over farming, over zijn leven met zijn koeien – het is geschreven door een dochter van een schaapherder – maar ik voelde direct dat er meer te vertellen was dan hoe er wordt geboerd op Muck.”

Ze besloot erheen te gaan. “Het is een reis van anderhalve dag via Glasgow en Mallaig, en daar steek je over met de boot. Je kunt het onmogelijk in een dag doen, terwijl het best dichtbij is. Toen ik er eindelijk was, bleek Lawrence niet thuis te zijn – ik had niet laten weten dat ik zou komen, want ik wilde niet dat ze meteen zouden zeggen dat ik niet welkom was.” Ze lacht. “Hij is er altijd, behalve die week.”

Het bleek een geluk bij een ongeluk. Jansen werd hartelijk ontvangen door Lawrence’ echtgenote Jenny. “Ik weet niet meer wat ik precies heb gezegd. Het is zeven jaar geleden, hè, dat ik daar voor het eerst was. Maar ik had meteen een heel goede klik met Jenny, en zij heeft me toen ook voorgesteld aan zijn zoon Colin.”

Groeiende loyaliteit

Pas een halfjaar later keerde Jansen terug naar Muck; dit keer had ze haar komst wel aangekondigd. “Ik wist al dat ik welkom was, maar Lawrence was wel direct duidelijk. Hij zei: ik heb net een boek uit en ik ben wel klaar met alle publiciteit. Ze hebben eigenlijk alleen maar met mijn film ingestemd omdat ze mij wel sympathiek vonden.”

Ook fijn: tijdens het slepende proces voelde Jansen een groeiende loyaliteit. “Ze kregen ook mee hoe moeizaam het productieproces was; hoe vaak ik afwijzingen kreeg of er weer een producent wegviel… Het was soms een enorme strijd; veel mensen geloofden niet dat het voldoende drama had. En het heeft natuurlijk ook niet veel drama – dat heb ik nooit gewild.”

Regisseur Cindy Jansen: ‘Ze hebben eigenlijk alleen maar met mijn film ingestemd omdat ze mij wel sympathiek vonden.’ Beeld Koos Breukel
Regisseur Cindy Jansen: ‘Ze hebben eigenlijk alleen maar met mijn film ingestemd omdat ze mij wel sympathiek vonden.’Beeld Koos Breukel

Jansen heeft zelf ook lang gezocht wát het drama precies was. “Lawrence had een neefje dat wel interessant was; een zoon van zijn broer, die in Glasgow woont. Hij gaf me zo’n amishgevoel: je woont je hele leven in een heel beschermde omgeving op zo’n eiland en dan ga je naar de stad, en dat gaat niet. Dat contrast wilde ik laten zien, maar daar geloofde mijn producent niet in, omdat hun band niet direct genoeg was. Toen dacht ik: het gaat over Lawrence en zijn broer, die ook op het eiland woont, maar dan zou het weer een film over twee broers worden, en die heb ik in 2015 al gemaakt met Auld Lang Syne.”

Ze dacht: dan moet het toch wat meer archetypisch worden. “Wat groter; dat je erboven gaat hangen. En er is natuurlijk wel een conflict. Toen ik Jenny ontmoette, voelde ik direct dat er struggles waren en later maakte ik die ook mee. Zij schroomde ook niet om zich in mijn bijzijn te uiten. Ik heb dingen meegemaakt…”

Haar camera heeft daar waarschijnlijk een rol bij gespeeld, vermoedt Jansen. “Jenny kreeg eindelijk de ruimte om haar irritaties tentoon te spreiden. Lawrence doet dat sowieso. Bij iedereen. Dat zit nu eenmaal in zijn karakter; hij heeft geen sociale filter voor wat hij wel en wat hij niet vertelt. Hij neemt nooit een blad voor de mond. Dat is best bijzonder, hij woont met 45 mensen op een eiland, maar bang voor represailles is hij niet.”

Gruwelijk gedicht

Tijdens haar periodes op het eiland – ze was er gedurende 6 jaar in totaal 6 keer – ontdekte Jansen dat Lawrence MacEwen een belezen man is. “Ik wist al dat hij een logboek bijhoudt – dat staat in het boek over hem. Dat doet hij sinds 1964, elke dag een bladzijde, elk jaar een boek. Maar op een dag zei Lawrence: ‘We used to watch the tide en learn poetry by head.’ Dan gaat er bij mij iets aan, natuurlijk. Hij is niet gewoon een boer, hij is een boer die poëzie kent.”

“Voor mijn camera vertelde hij dat hij Jenny met een lang, gruwelijk gedicht had verleid en vervolgens ten huwelijk had gevraagd. Dat vat dat leven daar mooi samen: het is kneiterhard, het gaat de hele tijd over de dood, daar ontkom je niet aan als je daar woont, en dan vraag je iemand ten huwelijk met een gedicht.”

Haar documentaire is op Muck vertoond tijdens het filmfestival van Edinburgh, in de zomer van 2021. “Prince of Muck is tegelijkertijd op twaalf locaties door heel Schotland in première gegaan, en een daarvan was Muck. Het hele eiland liep uit, en er was ook nog een handvol toeristen. Zelf was ik bij de première in Edinburgh, maar twee dagen later ben ik alsnog naar Muck gegaan.”

“De ontvangst was, hoe zal ik het zeggen… divers. Lawrence’ zoon had ’m niet gezien. Die zei: ik kijk wel als ie dood is. Lawrence vond dat het veel over de dood ging. Ik denk dat hij er iets minder rooskleurig uitkwam dan hij wilde. Dat is ook logisch: hij wil graag die man zijn die nog wel midden in het leven staat. Dus als er dan een film wordt gemaakt waarin duidelijk wordt dat sommige dingen niet meer kunnen en dat het leven eindig is, is dat confronterend.”

Prince of Muck is te zien in Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis en De Uitkijk.

Muck

Muck is een ruig eilandje in de Binnen-Hebriden nabij de westkust van Schotland, slechts 4 kilometer lang en 2 kilometer breed, waar nog geen vijftig mensen wonen. Vanaf 1896 is Muck in het bezit van de familie MacEwen en sindsdien van zoon op zoon overgedragen. Lawrence (80) werd in 1969 ‘Laird of the Isle of Muck’. Vijftien jaar geleden droeg hij zijn taken over aan zijn zoon Colin, maar de eigengereide grijsaard vindt het maar moeilijk om zich nergens meer mee te bemoeien.

Meer over