Wat ging er door u heen?

JONATHAN VAN HET REVE

We zaten in de auto, op weg naar een optreden geloof ik, en toen kwam opeens dat nummer op de radio. Iedereen was aan het praten, maar ik zei: ''Jongens, stil! Zet dat ding harder, luister! '' En toen, man... Het was alsof... Volgens mij hebben we zes minuten niet geademd. En daarna was niks meer hetzelfde. We voelden dat er iets... er was een nieuw tijdperk aangebroken.

Dergelijke uitspraken zijn te horen in elke documentaire over een zanger of componist waarin collega's van het feestvarken (of andere beroemdheden die ' iets' met hem ' hadden') aan het woord komen. Het bekijken van zulk soort documentaires valt mij, hoezeer ik de artiest soms ook bewonder, in de meeste gevallen nogal zwaar.

Het begint er al mee dat ik er niets van geloof: de eerste keer dat je iets ' vernieuwends' ziet of hoort, is meestal een heel andere ervaring. Je begrijpt het niet, je kunt er niks mee, en misschien, als je echt scherp bent, kun je 'voelen' dat er iets belangrijks gebeurt. Eventueel luister je er nog eens naar, en nog eens, en na een paar dagen besef je dat het nummer toch werkelijk goed en bijzonder is.

Pas na verloop van tijd - weken, maanden, maar meestal jaren - blijkt dan hoe revolutionair dat nummer écht geweest is. En nóg veel later, als je je probeert te herinneren waar en wanneer je het nou voor het eerst hoorde, begint het verhaal over die ervaring (die 'blikseminslag'!) pas vorm te krijgen in je hoofd. Na veertig jaar, als er een cameraploeg de trap op komt gestommeld, heeft je herinnering meestal niets meer met de werkelijkheid te maken.

Helaas moet het: mensen die praten over emoties, over 'wat er door ze heen ging', dat geeft een documentaire diepgang, zo is de heersende overtuiging. Het feit dat een artiest de akkoorden van een bepaald nummer bijvoorbeeld heeft gestolen, zoiets haalt de final cut alleen maar als er iemand is gevonden die daar geëmotioneerd over kan vertellen. Het is soms alsof documentaires een soort hogere kunst willen zijn, en het de makers vooral gaat om de manier waarop ze iets vertellen. En het hele idee dat het toevoegen van 'emotie' een verhaal mooier maakt, of literairder, waar komt dat toch vandaan?

Misschien wel uit de geschreven journalistiek. Een paar jaar geleden werd mij gevraagd een stuk te schrijven voor een nieuw, literair tijdschrift over popmuziek. (''Een soort Hard Gras,'' herhaalde men steeds, waarbij die naam werd uitgesproken alsof het de gedichten van Heine waren. Het idee van het blad was geloof ik dat oudere mannen elkaar verhalen zouden vertellen over de muziek van hun jeugd, terwijl ze hun ogen vooral ook niet zouden sluiten voor de lekkere wijven van nu. Ik weet niet of het nog bestaat.)

Hoe dan ook: ik schreef een stuk over het bekende liedje House of the Rising Sun. Ik kon nog niet zo goed schrijven, maar het werd wel interessant: ik ontrafelde de geschiedenis van het akkoordenschema en ontdekte alternatieve, scabreuze coupletten, die niemand nu meer kent.

De redactie vond het niks. Ik geef direct toe dat mijn stuk een zekere schwung miste, dus wat dat betreft geef ik ze gelijk, maar de oplossing waar een redacteur mee kwam typeert zo leuk wat het woord ' literair' betekent als het in de buurt komt van het woord ' journalistiek'. Welnu: ik zou mijn bestaande artikel niet opfrissen of swingender maken, nee, ik zou gewoon een nieuw stuk maken door een popconcert te bezoeken ' waar ik anders nóóit naartoe zou gaan' en die ervaring beschrijven...

Het is er niet meer van gekomen.

null Beeld
Meer over