PlusReportage

‘Was that a bomb?’ Nederlandse en Oekraïense jongeren brengen theaterstuk over de oorlog

De Amsterdamse Jeugdtheaterschool brengt Go F*ck yourself Rocket!, een voorstelling waarin Oekraïense vluchtelingen en Nederlandse jongeren spelen over de oorlog met Rusland. Een heftige confrontatie met een situatie die de helft van de spelers én de theatermaker net zijn ontvlucht.

Denise van der Bij
Nederlandse en Oekraïense jongeren repeteren samen voor de voorstelling Go F*ck yourself Rocket!   Beeld Sophie Saddington
Nederlandse en Oekraïense jongeren repeteren samen voor de voorstelling Go F*ck yourself Rocket!Beeld Sophie Saddington

“Ik had vannacht een nachtmerrie. Ik lig op de grond. Ik heb een gat in mijn maag. Mijn lichaamsdelen zitten niet meer aan mijn lijf,” zegt een van de hoofdrolspelers. De naderende dood en de angst om hierna nooit meer geïdentificeerd te worden houden hem in zijn greep in de schuilkelder. “Schrijf je naam op alle lichaamsdelen, dan moeten ze je wel weer in elkaar kunnen zetten,” reageert zijn tegenspeelster.

Het klinkt broodnuchter en pijnlijk tegelijk. Hoe gemoedelijk de sfeer ook is, deze acteurs zaten vier maanden geleden nog midden in de oorlog in Oekraïne. Ze zijn gerecruteerd door de Oekraïense theatermaker Iana Gudzenko (35) en repeteren vandaag, in Theater De Krakeling in het Westerpark, voor de voorstelling Go F*ck yourself Rocket! Voor de Oekraïense jongeren is het de eerste keer dat ze op een podium staan, zegt Gudzenko. “Ze hebben hiervoor waarschijnlijk nog nooit over theater nagedacht.”

Hotel in Amstelveen

De voorstelling speelt zich af in Irpin, een voorstad van Kiev, die door de Russen zwaar getroffen is. Het toneelstuk gaat over de vier manieren om te reageren op stress: verbergen, vechten, vluchten en bevriezen. Alle spelers staan op hetzelfde podium, maar in verschillende decors – een schuilkelder, een huis. Ze communiceren met elkaar via Telegramberichten die op hun telefoon binnenkomen. “Ook in je telefoon speelt de oorlog zich af,” zegt Gudzenko. De Oekraïense is film- en theatermaker en staat zelf ook nog regelmatig op de planken. Zo werkte zij mee aan de voorstelling Witnessing U van de Toneelmakerij over het leven in Oekraïne, die aan de basis stond van dit stuk.

In de zoektocht naar acteurs ging ze naar een hotel in Amstelveen waar 350 Oekraïense vluchtelingen opgevangen worden. Zo vond ze onder meer Nikita (15), een jongen uit Kiev die vloeiend Engels spreekt, zangeres Hanna (19) uit Charkov en Marselina (14) uit Odessa. Allen vluchtten voor de oorlog in hun land en vonden elkaar aan de rand van Amsterdam. Gudzenko is niet alleen maker, maar ook een moederfiguur en vertaalmachine voor de Oekraïense jongeren.

In eerste instantie was de bedoeling dat de jongeren de voorstelling in hun eigen taal (Nederlands en Oekraïens) zouden spelen. Maar dit paste Gudzenko aan. “Juist door het in het Engels op te voeren, moeten de jongeren samenwerken en ontstaat er een connectie.”

Nikita vindt het leuk om met Nederlandse jongeren samen te spelen. “Ze willen de situatie echt begrijpen en tonen empathie.” En ze verschillen ook niet veel van zijn vrienden in Oekraïne. Hij vindt het wel moeilijk, zegt hij: elke dag opnieuw geconfronteerd worden met zo’n situatie en die dan ook nog eens naspelen. Zijn vader zít nota bene nog in Irpin. Zijn landgenoot Marselina vindt het belangrijk dat de situatie in Oekraïne aandacht krijgt op het toneel. “Maar ik doe ook voor de lol mee.”

Thirst? Thrist? Nee, het is third. De taalbarrière tussen de Oekraïners en Nederlanders leidt soms tot hilarische momenten. Gudzenko krijgt tot drie keer toe het woord ‘derde’ niet uitgesproken. Een van de jongeren verbetert haar regelmatig. Andersom gaat het bij een Nederlandse speler mis wanneer hij de stad Lviv meermalen Liëv noemt, als Kiev. Een zacht gegrinnik stijgt op. “Je lacht ons Engels ook uit,” kaatst iemand terug.

Russian idiots

Eerder zou deze voorstelling F*ck you Russian Rocket! heten. Maar ja, in De Krakeling komen Oekraïense én Russische bezoekers. Theater mag uitdagen en prikkelen, prima, maar die titel ging ze te ver. Rusland is uit de titel gehaald, maar zeker niet uit de tekst. Kreten als ‘Russian idiots’ komen regelmatig voorbij.

De Nederlandse spelers hebben nog nooit oorlog meegemaakt. Hoe voelt het dan om dit stuk te spelen? Tobas (16), een van de hoofdrolspelers, doet mee aan het project omdat hij graag nieuwe mensen wilde leren kennen. Maar hij vindt het ook spannend: “Ik blijf een dubbel gevoel houden bij het uitspreken van zinnen als ‘Was that a bomb?’ , wetende dat dit voor de helft van de groep ooit een realiteit was.”

Theatervoorstelling Go F*ck yourself Rocket!, De Amsterdamse Jeugdtheaterschool, 7 juli 19.30 uur, Theater De Krakeling, Pazzanistraat 15.

Meer over