Plus

VPRO-drieluik over misbruik in de turnwereld: ‘Mijn zelfbeeld was vernield’

In drieluik De gouden lichting vertellen vier voormalige topturnsters hoe zij uit de samenleving werden getrokken en in een proces van mishandeling, vernedering en ontmenselijking belandden. Enkelen overwogen zelfs zelfmoord. ‘Ik dacht: dan ben ik van alle ellende verlost.’

Thomas Sijtsma
Coach Frank Louter in 'De gouden lichting', over de ernstige misstanden in de turnwereld. Turnster Suzanne Harmes: 'Ik ben voorbij het punt dat ik boos op hem ben.' Beeld VPRO
Coach Frank Louter in 'De gouden lichting', over de ernstige misstanden in de turnwereld. Turnster Suzanne Harmes: 'Ik ben voorbij het punt dat ik boos op hem ben.'Beeld VPRO

Noem het een fuik, een gevangenis, een isolement, of een web. In de driedelige documentaireserie De gouden lichting vertellen vier vrouwen over hun topsportjaren als turnster. Een bestaan waarin ze dagelijks werden vernederd, uitgescholden en uitgehongerd.

Alle vier zagen ze geen uitweg. Ze zaten bij wijze van spreken vast achter de tralies van het wandrek. Het enige wat ze konden doen, was doorgaan en overleven in een omgeving waarin ze met fysiek en emotioneel geweld langzaam werden ontmenselijkt.

Enkelen, zoals Gabriëlla Wammes, spelen met de gedachte zichzelf van het leven te beroven. Verona van de Leur geeft woorden aan de gedachte die in haar hoofd kroop toen ze op een perron op de trein stond te wachten en de seconden telde. “Wat als ik nu zou springen? Niemand zou mij missen. Dan ben ik van alle ellende verlost.”

Samen met Renske Endel en Suzanne Harmes spreken Wammes en Van de Leur, allen inmiddels volwassen dertigers, over het misbruik tijdens hun carrière. “Uiteindelijk is mijn hele jeugd kapotgemaakt,” zegt Van de Leur in de aankondiging. Endel: “Ik werd een zombie, een robot. Het gevoel verdween langzaam uit mijn lichaam.”

Bij niemand terecht

“Dat is de grootste kracht van deze serie,” zegt Harmes (36). “Het is heftig om mezelf en de anderen terug te zien, hoe wij als kinderen geen uitweg hadden. Ik hoop dat we op deze manier bewustwording creëren bij ouders en trainers, zodat deze onveilige omgevingen voortaan eerder worden opgemerkt.”

Ook Wammes (36) vond het zwaar om ruim tien jaar topsport te herbeleven. “Ik deed het voor de jongens en meisjes van nu. Voor je het weet is het te laat, en ben je er als kind ingezogen.”

De turnsters, kinderen nog maar, konden bij niemand terecht. Niet bij Louter of Beltman, dan werden ze uitgescholden voor ‘domme trut’, ‘slet’ of ‘kutwijf’. Niet bij hun ouders, want als zij zouden klagen bij de trainers kregen ze het nog zwaarder te verduren. ‘Ga maar lekker janken bij pappie en mammie.’ Ook niet bij de turnbond, daar voelden ze zich niet serieus genomen.

Oostblokmethodes

Aanleiding van het schrikbewind is de ambitie van Nederland om voor het eerst sinds de Olympische Spelen van 1928 weer een rol te spelen in het turnen. Als voorbeeld worden turnlanden Rusland en Roemenië genomen, waar jonge talenten op meedogenloze wijze worden klaargestoomd.

“Dat is echt niet de manier om de beste te worden, absoluut niet,” zegt Harmes, die net als Wammes bij turnvereniging Pro Patria in Zoetermeer voor het eerst met Louter te maken krijgt. “Een topsportcultuur die gebouwd is op angst gaat nooit werken. Op korte termijn haal je een paar medailles, maar zeker op lange termijn breng je aan alle betrokkenen schade toe. Grenzen verleggen kan ook gepaard gaan met plezier maken.”

Endel, Harmes, Van de Leur en Wammes zijn onderdeel van een gouden lichting, een unieke generatie turnsters die wedijveren met de Russische en Roemeense talenten. Daardoor ontstaat een wederzijdse afhankelijkheid met de ambitieuze Louter, die bondscoach is en heilig gelooft in de oostblokmethodes. “Hij had ons nodig om prijzen te winnen en wij konden niet zonder hem,” zegt Wammes. “Hij bepaalde wie naar de toernooien gingen.”

Wie menstrueert is te dik

De tieners staan volledig stil in hun ontwikkeling. Alle dagen van de week slijten ze in de turnhal, onder toeziend oog van Louter. Ze hebben geen vriendinnen, gaan nooit naar feestjes en hebben geen idee van het leven dat zich afspeelt buiten hun turncocon. Alles verdwijnt uit hun leven, behalve het turnen en hun coach.

Wat ze wel leren: dat ze dun moeten blijven en geen vrouwelijke vormen mogen krijgen en dat huilen verboden is. Wie menstrueert is te dik en ‘een slet’. Wammes wordt verschillende keren geslagen als een oefening niet lukt. Louter geeft ze de indruk dat ze helemaal niets waard zijn – minkukels, geboren om te falen. Ze worden gedwongen oefeningen te doen waar het lichaam niet klaar voor is en die het hoofd niet begrijpt. Ondertussen vertroebelt ook de relatie met hun ouders, aan wie ze niet alles vertellen wat er in de turnhal gebeurt. Harmes is wel open, maar geeft thuis strijdlustig aan dat ze niet voor Louter gaat wijken. Haar moeder kijkt lijdzaam en machteloos toe.

Blessures zijn geen reden om niet te trainen. Tot op de dag van vandaag, bijna twintig jaar later, hebben de vrouwen lichamelijke klachten. De rug en de elleboog van Harmes zijn versleten. Een dokter waarschuwde Wammes zelfs dat ze door chronische overbelasting bijna invalide was.

Eetproblemen

De gevolgen strekken verder. Wammes raakt in een depressie en ziet het leven niet meer zitten. Eetproblemen achtervolgen haar nog steeds. “Dat zal altijd een onderdeel van mij blijven. Mijn zelfbeeld was vernield. Louter verbood mij te eten, en daarom durfde ik op trainingskampen vaak niets op te scheppen. Die angst heb ik altijd gehouden.”

Net als haar vriendin heeft ook Harmes traumatherapie gehad en psychologische hulp gekregen. “Ik liep zoveel schade op dat ik lange tijd hechtingsproblemen heb gehad. Ik betrok alles op mezelf en had geen eigenwaarde. Andere mensen zouden mij vroeg of laat toch wel verlaten.”

Nog steeds

Excuses van Louter hebben ze nooit gekregen. Sinds 2011 zwijgt hij over dit onderwerp. Er loopt een zaak bij het Instituut Sportrechtspraak tegen hem, tot op heden is hij niet veroordeeld.

Wammes sprak Louter nog wel een keer, hij ontkende de aantijgingen. “Ik heb toen echt een hekel aan hem gekregen, het ontbreekt hem aan inlevingsvermogen. Inmiddels sta ik er boven, hij is de moeite niet waard.”

“Louter heeft niet het vermogen te reflecteren op zijn verleden,” zegt Harmes. “Ook niet als hij ziet wat hij ons heeft aangedaan. Ik ben voorbij het punt dat ik boos op hem ben, en zou zo een gesprek met hem kunnen voeren.”

Over de zwaarste periodes zijn ze heen. Beiden hebben een gezonde relatie en zijn moeder van twee kinderen. Wammes werkt als verpleegkundige en Harmes als holistisch therapeut. Laat hun verhaal een waarschuwing zijn. “In turnhallen gebeuren deze mishandelingen nog steeds. Het is tijd om dat voor eens en altijd te stoppen.”

De gouden lichting (VPRO): 27, 28 en 29 juni op NPO3.

Meer over