PlusFilm van de week

Vluchteling Amin verwerkt zijn verleden in documentaire én animatiefilm Flee

De betoverende animatiedocumentaire Flee vertelt het verhaal van Amin, die als kind uit Afghanistan vluchtte. Door zijn herinneringen met zorg te animeren, stelt de Deense film de kijker in staat zich volledig onder te dompelen in de geest van Amin.

Roosje van der Kamp
Flee vertelt een hartverscheurend verhaal, dat nog aangrijpender wordt door Amins worsteling met zijn homoseksualiteit. Beeld
Flee vertelt een hartverscheurend verhaal, dat nog aangrijpender wordt door Amins worsteling met zijn homoseksualiteit.

In de openingsscène van de animatiedocumentaire Flee gaat een man op een tapijt liggen. Een mannenstem vraagt hem van houding te veranderen, zodat zijn gezicht beter in beeld komt. “Als je je ogen sluit en diep ademhaalt...” vraagt de stem, “wat betekent thuis dan voor je?”

Is de man een patiënt van een psychoanalist en wordt zijn therapiesessie gefilmd? Of is hij het onderwerp van een reportage van een journalist en wordt hij geïnterviewd?

Het antwoord lijkt ergens daartussen te liggen. Amin, zoals de wegens veiligheidsredenen gefingeerde naam van deze man luidt, roept in Flee herinneringen op van zijn vroege jeugd in Afghanistan en zijn vlucht naar Denemarken. Zijn verloofde Kasper wil namelijk spoedig met hem trouwen en samen een huis kopen, maar Amin moet eerst zijn verleden onder ogen zien voor hij deze stap kan zetten. Dus doet hij zijn verhaal aan zijn goede vriend, documentairemaker Jonas Poher Rasmussen, die zijn ontboezeming met een camera vastlegt.

Fantasie en werkelijkheid

Flee, de aangrijpende film die het resultaat is van deze gesprekken, is gebaseerd op de documentairebeelden gemaakt door Rasmussen. Deze beelden zijn getransformeerd tot animatie en aangevuld met een eveneens geanimeerde weergave van Amins herinneringen en echte (dus niet geanimeerde) nieuwsbeelden. Het merendeel van de beelden is gereproduceerd, maar de audio – de gesprekken tussen Amin, Kasper en Rasmussen – is origineel.

Een animatiedocumentaire klinkt misschien als een contradictio in terminis. Animatie suggereert fantasie, terwijl documentaire juist op iets reëels, iets tastbaars duidt. Maar fantasie en realiteit zijn natuurlijk geen tegenstellingen: droombeelden, fantasieën en herinneringen spelen zich allemaal in ons hoofd af en zijn daarom niet zomaar met een camera vast te leggen. Dat maakt ze niet minder echt. Door Amins herinneringen te animeren, stelt de film de kijker in staat zich volledig onder te dompelen in zijn geest.

De bijzondere keuze voor animatie zorgt er niet alleen voor dat de identiteit van Amin verborgen blijft, maar ook dat het verschil tussen herinnering en heden, leugen en waarheid, kan worden overgebracht door middel van diverse tekenstijlen.

Still uit Flee. Beeld
Still uit Flee.

Het verhaal dat Amin tot dan toe aan iedereen heeft verteld, dat zijn vader ontvoerd is en zijn familieleden vermoord, wordt geschetst in grote, zwarte stroken, alsof de beelden in houtskool zijn getekend. Net als zijn verhaal tonen deze beelden weinig detail: we zien een jonge Amin rennen door een menigte mensen. Grote gebouwen doemen dreigend op aan de horizon.

Meeslepende onthulling

Maar hoe is de jonge Amim naar Denemarken gekomen? En wat heeft hij onderweg meegemaakt? Amin is bewust vaag over zijn vlucht van Afghanistan naar Denemarken. Hij ontwijkt vragen van Rasmussen of geeft tegenstrijdige antwoorden. Wanneer zijn zwijgen steeds heftigere spanningen in zijn relatie veroorzaakt, stelt hij zich langzaamaan open naar Rasmussen. Wat volgt is een meeslepende onthulling van een man die zijn jeugd ontnomen is. In wat wel een lange adem lijkt te zijn, beschrijft Amin zijn vlucht van Afghanistan naar Moskou en vervolgens, via mensensmokkelaars, naar Denemarken.

Flee vertelt een hartverscheurend verhaal, dat nog aangrijpender wordt door Amins worsteling met zijn homoseksualiteit. Die gevoelens kan hij alleen in gedachten verkennen. In Kabul, door naar zijn Jean-Claude Van Damme-poster in zijn slaapkamer te kijken; in Moskou, door naar de mannen in telenovela’s te kijken in het appartement dat hij niet kan verlaten; en ten slotte in een vrachtwagen terwijl hij naast een jonge jongen ligt die samen met hem de grens over wordt gesmokkeld.

Er zit een sappig verhaal in Amins ervaringen verborgen: een over vluchtelingen en valse voorwendselen. Maar Flee, een project dat duidelijk met uiterste zorg is gemaakt, stelt altijd de menselijkheid van Amin voorop. Het resultaat is een betoverende filmervaring die doordrenkt is van empathie voor zijn hoofdpersoon.

Drie Oscarnominaties

Flee werd geselecteerd als de Deense inzending voor de Oscar voor Beste Internationale Film. De Deense animatiedocumentaire werd niet alleen genomineerd in deze categorie, maar ook in de categorieën Beste Documentaire en Beste Animatiefilm. Daarbij is Flee de eerste film ooit die in deze drie categorieën van de Oscars werd genomineerd. Of Flee ze ook alle drie binnenhaalt, is de vraag. Vooral de concurrentie voor Beste Internationale Film is sterk, met onder meer het veelgeprezen Japanse drama Drive My Car en de Noorse kaskraker The Worst Person in the World als medekanshebbers. De Oscaruitreikingen zijn op zondag 27 maart in Los Angeles.

Flee

Regie Jonas Poher Rasmussen
Met de stemmen van Daniel Karimyar, Fardin Mijdzadeh, Milad Eskandari, Belal Fai
Te zien in De Balie, City, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion, Lab111, Rialto, Studio/K, Tuschinski, De Uitkijk

Meer over