PlusHan Lips kijkt tv

Vlak bij de ingang van de gaskamer was een podium waar ’s zondags een orkest speelde

Han Lips schrijft elke dag over wat hij ziet op tv. Vandaag: Kunst achter prikkeldraad.

Han Lips
Presentator Frank Westerman zag dat er in meerdere nazi-kampen werd gemusiceerd, getekend en geschilderd. Beeld MAX
Presentator Frank Westerman zag dat er in meerdere nazi-kampen werd gemusiceerd, getekend en geschilderd.Beeld MAX

Er waren vijf orkesten in vernietigingskamp Auschwitz. Ruim tweeduizend door gevangenen gemaakte kunstwerken zijn bewaard gebleven. Op een plek waar alles in het teken stond van de dood, bleven er ‘sprankjes scheppingskracht’, zei Frank Westerman aan het einde van de derde en laatste aflevering van de indrukwekkende serie Kunst achter prikkeldraad.

Daarin bezocht Westerman meerdere kampen van de nazi’s, beginnend in Vught en eindigend in Auschwitz. Hij zag dat overal werd gemusiceerd, getekend en geschilderd. Gevangenen maakten knuffels voor hun kinderen, gemaakt van de stof van uniformen, of een geïllustreerd boekje met een sprookjesverhaal. Alles om maar even te ontsnappen uit de hel waarin ze waren beland. Kunst bood gevangenen afleiding, maar ook houvast.

“Het was een binding met het normale leven, met het mens zijn,” legde een vrouw uit in kamp Mauthausen, dat ‘het voorportaal van de hel’ werd genoemd. Het contrast tussen de huiveringwekkende details over de massamoorden en de prachtige schilderijen en tekeningen is nauwelijks denkbaar.

In Auschwitz was kunst officieel verboden, maar desondanks werd ook daar een onvoorstelbare hoeveelheid kunst gemaakt. Ook kampbewakers en SS’ers hadden behoefte aan schoonheid, zelfs als die afkomstig was van Joden. Vlak bij de ingang van de gaskamer was een podium waar op zondag een orkest speelde. Er was zelfs een museum in het kamp. “Hoe krankzinnig moet het zijn geweest, dat je gave om schoonheid te creëren de enige manier is om te overleven?,” vroeg Westerman. Lips kon zich er maar moeilijk een voorstelling van maken.

Dronebeelden die de gigantische omvang van het vernietigingskamp toonden werden afgewisseld met een verfijnde tekening van een bloem, de aanblik van een gaskamer met die van een kleine viool. “Hoop sterft als laatste. Kunst overleeft,” zei Westerman aan het eind van de laatste aflevering.

Reageren? hanlips@parool.nl.

Meer over