Nieuws

Van Gogh Museum verwerft vier zeldzame prenten van impressionist Mary Cassatt

Het Van Gogh Museum heeft vier zeldzame prenten van de Amerikaanse kunstenaar Mary Cassatt (1844 -1926) verworven. Cassatt was een tijdgenoot van Vincent van Gogh en behoorde tot de eerste generatie impressionisten. De nieuwe aanwinsten – drie kleurenetsen en een lithografie in zwart – zullen na de heropening direct te zien zijn in het museum.

Jan Pieter Ekker
Badende vrouw van Mary Cassatt (1890-1891) is geïnspireerd op kleurige Japans houtsneden. Beeld Van Gogh Museum
Badende vrouw van Mary Cassatt (1890-1891) is geïnspireerd op kleurige Japans houtsneden.Beeld Van Gogh Museum

Directeur van het Van Gogh Museum Emilie Gordenker is ‘ontzettend blij’ dat het museum de vier prenten aan de collectie kan toevoegen. “Mary Cassatt was met haar impressionistische schilderijen en tekeningen een van de vernieuwers van de Parijse kunstwereld in de late 19de eeuw. De vier prenten zijn ongeëvenaard qua experimenteerdrift, technische finesse, stilering, subtiliteit en intimiteit van haar onderwerpen, en daarmee een belangrijke aanvulling voor het Van Gogh Museum én de Collectie Nederland.”

Het Van Gogh was al jarenlang op zoek naar werk van Cassatt, maar de exemplaren die de afgelopen decennia op de markt verschenen zijn op twee handen te tellen, aldus senior conservator Fleur Roos Rosa de Carvalho. “Kleurenetsen van Mary Cassatt zijn extreem zeldzaam en de meeste zitten vast in museale collecties in Amerika en Parijs. En als iets op een veiling komt, luistert het heel nauw. Het werk moet in goede staat zijn; ons beleid is dat we nooit concessies doen aan de kwaliteit. En de prijs moet natuurlijk ook de juiste zijn – zo niet, dan blijf je doorzoeken. Maar dat is het leuke van prenten; dat je altijd nog een kans krijgt, omdat er meer van zijn.”

Geen Gauguin

Deze prints kwamen op haar pad nadat ze een grote partij prenten van Paul Gauguin aangeboden had gekregen. “Maar van hem hebben we de laatste jaren al best veel gekocht, dus ik antwoordde ietwat gechargeerd dat ik op het punt was beland dat ik liever een goed werk van Cassatt kocht dan van Gauguin. Toen kreeg ik als antwoord dat hij een Amerikaanse verzamelaar kende die een aantal Cassatts wilde verkopen.”

Met de aanschaf is een bedrag gemoeid van 1,7 miljoen dollar (1,4 miljoen euro), bijeengebracht door de Vereniging Rembrandt, de VriendenLoterij, het Mondriaan Fonds en de particuliere steungevers van de geefkring The Yellow House.

Cassatt studeerde van 1861 tot 1865 tegen de wil van haar vader aan de Pennsylvania Academy of Fine Arts in Philadelphia, maar kreeg in 1866 toch toestemming van hem om zich in Parijs te vestigen. Daar maakte ze al snel naam als schilder.

In eerste instantie stond Cassatt sceptisch tegenover prentkunst, maar rond 1879 raakte zij, net als haar tijdgenoten en collega’s Edgar Degas en Camille Pissarro, overtuigd van de magie van grafische technieken. De lithografie In het theater (ca. 1880) is het resultaat van Cassatts vroegste experimenten met het medium. Op de prent is een vrouw te zien die vanuit haar theaterloge met een toneelkijker in de zaal kijkt, maar ondertussen zelf ook wordt bekeken vanuit het publiek. Van het werk is slechts een handvol afdrukken bekend.

 Lithografie In het theater van Mary Cassatt, uit circa 1880. Beeld Van Gogh Museum
Lithografie In het theater van Mary Cassatt, uit circa 1880.Beeld Van Gogh Museum

Japanse prenten

De andere drie werken – Het doorpassen, De brief en Badende vrouw – zijn afkomstig uit De tien, een tiendelige serie etsen (1890-91) geïnspireerd op de kleurige Japanse Ukiyo-e-houtsneden die in 1890 in Parijs waren tentoongesteld. Aan haar collega-schilder Berthe Morisot schreef ze daarover: ‘We kunnen de Japanse prenten in de Beaux-Arts gaan bekijken. Echt, die mag je niet missen. Als je kleurenprenten wilt maken, is er niets mooiers voorstelbaar. Ik droom ervan en denk nergens anders meer aan dan aan kleur op koper.’

In De tien legde Cassatt de intieme dagelijkse rituelen vast van een vrouw uit de gegoede burgerij, een afgeschermde wereld waar zij als vrouw toegang toe had. De etsen afdrukken in kleur was in 1891 een ronduit gedurfde keuze, het was een complexe en bewerkelijke techniek die kunstenaars doorgaans volledig uit handen gaven. Cassatt koos er echter voor betrokken te zijn bij het gehele proces. Ze werkte maandenlang intensief samen met meesterdrukker Leroy aan het etsen, afwerken, ininkten en drukken van haar prenten en wist zo een uiterst subtiel en ronduit schilderachtig resultaat te bereiken.

In De tien legde Cassatt de intieme dagelijkse rituelen vast van een vrouw uit de gegoede burgerij. Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam
In De tien legde Cassatt de intieme dagelijkse rituelen vast van een vrouw uit de gegoede burgerij.Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam

Vrouwen in de collectie

Het Van Gogh Museum beschikt over een omvangrijke collectie grafie uit het ​​fin de siècle, met series van onder anderen Bonnard, Vuillard en Toulouse-Lautrec, maar heeft slechts weinig werken van vrouwen. Een aantal jaar geleden kocht het museum een kleine aquarel van Berthe Morisot, maar het kost volgens Rosa de Carvalho veel tijd om geschikte werken van vrouwen aan de museumcollectie toe te voegen. “Het gaat stap voor stap – je bestelt ze nu eenmaal niet op een namiddag bij bol.com –, en daarbij zijn Cassatt en Morisot wel de eersten bij wie je terechtkomt, omdat het vrouwen zijn die nooit betwijfeld zijn binnen de canon. Maar er zijn nog wel meer vrouwelijke kunstenaars van wie we graag werk willen verwerven.”

“Maar je koopt natuurlijk geen kunstwerk van een vrouw omdat het van een vrouw is. Het werk staat voorop en het werk moet voldoen aan onze kwaliteitseisen,” aldus Gordenker, die benadrukt dat het belangrijk is dat de collectie blijft groeien, omdat elke nieuwe aanwinst weer voor nieuwe ideeën zorgt. “Misschien kunnen we een keer een tentoonstelling over Cassatt maken, misschien moeten we eens iets doen over vrouwen of over bijzondere technieken in de prentkunst – zo kun je doorgaan.”

Direct na de perspresentatie verdwijnen de kwetsbare prenten weer achter zwarte doeken. Na de heropening van de musea zullen ze direct te zien zijn op de wand met nieuwe aanwinsten op de eerste verdieping van het Van Gogh Museum, waar ze ‘drie, vier maanden’ blijven hangen.

De brief van Mary Cassatt. Beeld Van Gogh Museum
De brief van Mary Cassatt.Beeld Van Gogh Museum