PlusBoekrecensie

Undercover in de vluchtelingenstroom – de lange route van Kabul naar Europa

Een Afghaanse familie probeert vanuit Bosnië de grens met Kroatië over te steken en zo de Europese Unie te bereiken. Beeld Damir Sagolj/Getty Images
Een Afghaanse familie probeert vanuit Bosnië de grens met Kroatië over te steken en zo de Europese Unie te bereiken.Beeld Damir Sagolj/Getty Images

De Canadese correspondent Matthieu Aikins vergezelde zijn Afghaanse tolk Omar op diens vluchtroute naar Europa. Dat levert een meeslepend relaas op, inclusief zelfreflectie.

Peter de Brock

Het was niet de vraag of maar wanneer Kabul weer in handen zou vallen van de Taliban. Al in de zomer van 2015 zag de Canadese journalist Matthieu Aikins de oorlog van het platteland oprukken naar de Afghaanse hoofdstad. De door de internationale coalitie beloofde vrede bleek niet houdbaar.

Als eerste zette de middenklasse haar spaartegoeden om in vliegtickets en visa. Ook Aikins besluit ‘helemaal opgebrand na zeven jaar verslaggeving’ Afghanistan achter zich te laten. Maar niet zonder zijn tolk en vriend Omar.

Kabul was niet meer dan een kunstmatige enclave met checkpoints, beschrijft Aikins, waar de economie draaide op buitenlands kapitaal. Met boven aan de ladder de expats, die bij de internationale organisaties dito salarissen opstreken. Van hulpveteranen die leefden van conflicten en rampen tot rookies vers uit de collegebanken, op zoek naar kansen die er thuis niet waren. ‘Hier kon je meer dan een ton verdienen en gratis wonen met een chauffeur, kok, tuinman, portier en dienstbode.’

Ook Omar wilde weg uit de stad waar zijn familie in 2001 naar was teruggekeerd uit ballingschap, na de Amerikaanse inval. De terugkeer van vijf miljoen Afghanen was het grootse repatriëringsprogramma in de geschiedenis van de Verenigde Naties. De Taliban waren echter nooit verslagen. Sterker, de fundamentalistische krijgsheren bleken na een jarenlange sluimerende oorlog aan de winnende hand.

Leeggehaalde telefoon

Het beroep dat Omar doet op het Amerikaanse Special Immigrant Visa-programma voor loyale lokale medewerkers wordt afgewezen. Afgedwongen door de bureaucratie rest Omar de gevaarlijke mensensmokkelaarsroute naar Europa, die zijn moeder en zus dan al met succes hebben gevolgd.

Hetgeen Aikins op het idee bracht voor dit undercoververhaal over de vluchtelingenstroom. Vermomd als Afghaan, zonder paspoort en met een leeggehaalde mobiele telefoon om de kans op arrestatie door grenswachten of erger ontvoering door mensensmokkelaars te voorkomen.

Maar Omar blijkt nog niet klaar voor de stap. Hij is verliefd geworden op Laila, uit een rijke sjiitische familie. Het enige dat hij als arme soenniet bezit is een oude Toyota Corolla. Met dat Amerikaanse visum had hij wellicht een kans gemaakt bij haar vader. Nu moet hij Europa zien te bereiken, met het risico haar gedurende de maandenlange reis te verliezen.

Een duivels dilemma, terwijl het tij aan het keren is. De Balkanlanden sluiten de vluchtelingencorridor naar Duitsland. De Europese Unie verplicht vluchtelingen die de Griekse eilanden bereiken, om daar in overvolle kampen hun visumaanvraag af wachten. Ondertussen stijgen de prijzen van de mensensmokkelaars.

Hel van Moira

Na een reeks plannen belandt het duo in een opblaasbootje op Lesbos, uitgerekend de bestemming die ze kost wat kost hadden willen mijden gezien alle horrorverhalen over vluchtelingenkamp Moria. In die hel met zijn eigen vluchtelingenhiërarchie krijgt Matthieu Aikins wroeging: ‘Ik hoef dit niet te doen. Ik kan elk moment roepen dat ik een journalist ben.’ Wat een pageturner over een van onze grootste humanitaire vraagstukken.

null Beeld -
Beeld -

De tolk van Kabul

Matthieu Aikins
vertaald door Marianne Palm, Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter
Alfabet Uitgevers, € 22,99
368 blz.

Meer over