Plus

Tussen sportprestaties en saamhorigheid in hartverwarmende docu over voetbalclub Telstar

De documentaire Tussen vis en staal over voetbalclub Telstar is misschien wel de liefste voetbalfilm ooit gemaakt.

Stefan Raatgever
Still uit ‘Tussen Vis en Staal.’  Beeld BNNVARA
Still uit ‘Tussen Vis en Staal.’Beeld BNNVARA

In het stadionnetje van eerstedivisionist Telstar in Velsen-Zuid huizen twee compleet verschillende visies op wat een voetbalclub eigenlijk moet zijn. Er is de trainer, Andries Jonker, die ooit assistent was bij het grote FC Barcelona. Zijn filosofie bestaat uit drie woorden: ‘Hoger, beter, meer.’ Sport draait volgens hem om winnen.

Dan is er de voorzitter, Pieter de Waard. In zijn eerste scène in de documentaire Tussen vis en staal maakt hij neuriënd de toiletten van de kleedkamers schoon. In zijn ogen is een voetbalclub een sociaal bindmiddel. Bedoeld om mensen samen te brengen, om met z’n allen iets te beleven.

Overleven

Die verschillende zienswijzen geven spanning aan de film van regisseur Joris Postema (1973), maar nooit zoveel dat het ongemakkelijk wordt. Daarvoor zit bij de beide mannen het hart te zeer op de juiste plaats.

Postema volgde Telstar een seizoen lang van nabij, maar portretteerde vooral de bestuurders, de vrijwilligers en de supporters. De resultaten zijn bijzaak in een hartverwarmende film over een kleine gemeenschap, die wordt verbonden door een club die permanent moet knokken om te overleven. Maar juist omdat die situatie vrijwel naadloos samenvalt met die van de mensen rondom het voetbalveld, is Telstar een vast anker in hun levens.

Knap van de film is hoe de voetballers niet als doelpuntenmachines figureren, maar als mensen van vlees en bloed. Diep ontroerend is het om de bescheiden spits Ilias Bronkhorst zijn promotie van parttime-medewerker van een visrestaurant naar speler van het hoger aangeschreven N.E.C. te zien vieren met zijn familie.

Saamhorigheid

Tussen vis en staal doet op het eerste gezicht denken aan Voetbal is oorlog, de film uit 2018 van regisseur Hans Heijnen over amateurclub Achilles’ 29 uit Groesbeek, een club die koste wat het kost omhoog wil. Ook dat werd een prachtige documentaire, maar wel eentje die vooral blinde ambitie toonde.

Postema’s film draait juist om saamhorigheid, om onderlinge verbanden en zo uiteindelijk simpelweg om liefde. En dat komt voor een groot deel door voorzitter De Waard, die door Postema als gids is gekozen. De Waard is een voor de voetbalwereld ongetwijfeld atypische figuur, die eigenlijk het liefst ziet dat zijn club niet promoveert naar de Eredivisie. Hij beschouwt het als zijn belangrijkste taak de club ongehavend door te geven aan de volgende generatie.

Ondertussen durft hij niet te kijken naar wedstrijden van de club. In die anderhalf uur knapt hij liever klusjes op op kantoor. Die ene keer dat hij wel televisie kijkt, leeft De Waard zo hartstochtelijke mee dat zijn gebruikelijke droogkomische zinnen plots worden verruild voor een vocabulaire van dierlijke kreten.

Waar zijn onvoorwaardelijke band met de club onder de rook van Tata Steel precies op steunt, wordt niet geheel duidelijk, wel dat het Nederlandse profvoetbal een stuk meer Pieter de Waards kan gebruiken.

Tussen vis en staal is te zien op donderdag, 22.19 uur op NPO2.

Meer over