Toearegblues met een politieke boodschap

Zelfde woestijngewaden, zelfde bezwerende elektrische bluesgitaren, zelfde hululerende vrouwenstem als achtergrondzang. De toearegband Toumast, die zaterdag speelt op het Lowlandsfestival, lijkt in veel opzichten op dat andere wonder uit het tentenkamp Tinariwen, dat vorig jaar veel festivalgangers in Biddinghuizen verraste....

Robert van Gijssel

Toumast werd midden jaren negentig opgericht in Frankrijk door de toeareg in ballingschap, Moussa Ag Keyna. Moussa was, net als de mannen van Tinariwen, een musicerende rebel die vocht voor een vrije toearegstaat in de Sahara tussen Mali, Algerije en Niger. In 1993 raakte hij zwaargewond, tijdens de laatste jaren van het gewapende conflict tussen het Toeareg Bevrijdings Front en het Malinese leger. Hij werd naar Frankrijk geëvacueerd, en raakte daar later, weer in goede doen, in contact met de platenproducer Dan Levy die nu deel uitmaakt van de band. Levy wist Moussa ervan te overtuigen dat de rebellenmuziek die hij in de oorlogsjaren had gemaakt behouden moest blijven, en gehoord moest worden door jonge toeareg die nu in relatieve vrede leven in de Sahara, maar zich vooral bewust moesten worden van de conflictueuze geschiedenis van hun volk.

De toearegblues is een van de mirakels van de wereldmuziek. Hoe zijn die slepende bluesgitaren van John Lee Hooker toch in de Sahara terechtgekomen? De Amerikaanse blues vindt via de slavenhandel haar oorsprong in Afrika, zeggen sommigen, het is dus mogelijk dat ook in Afrika uit traditionele melodieuze en ritmische muziek iets als de blues is ontstaan. De grote Malinese gitarist Ali Farka Touré, die in 2006 overleed, zei dat hij de blues had uitgevonden op twaalfjarige leeftijd, na een visioen in de woestijn.

Volgens de bandleider van Tinariwen, Ibrahim Ag Alhabib, is er wel degelijk geluisterd naar Amerikaanse muziek, en gekopieerd. Hijzelf kocht als toearegvluchteling in Algerije een tweedehands elektrische gitaar op de markt, en probeerde een cassette van Jimi Hendrix na te spelen. De scheurende overdrive die de muziek van Tinariwen en Toumast nu nog kenmerkt werd vooral veroorzaakt door gebrekkig materiaal, maar de bluesstijl die aldus ontstond paste wel erg goed bij het oorlogs- en ballingsleed dat de muzikanten te vertellen hadden en werd dus gecultiveerd.

De toearegblues werd een fenomeen in de zwaarste jaren van de oorlog in de Sahara. Overdag werd gevochten, werden Malinese legeronderdelen overvallen met pick-up trucks en kamelen, en ’s nachts werd in haastig opgezette tentenkampjes ingeplugd op accuversterkers, en op de gitaren gescheurd. Meer nog dan Tinariwen, bezingt Moussa van Toumast vooral de tragiek en de romantiek van de oorlog. De woestijnvolkeren worden in zijn teksten onophoudelijk opgeroepen te blijven strijden voor waardigheid en vrijheid. Vrolijk is Toumast dus niet. In my soul, love is dead, laughter is dead, zingt Moussa (vertaald vanuit het Tamasheq) in het lied Maroua Oran. Meeslepend en hypnotiserend wel: wie er voor openstaat kan zaterdag op Lowlands pure woestijnpsychedelica beleven.

Meer over