PlusBoekrecensie

Thriller? Kantoortragiek? Horrorsatire? Hoe dan ook, origineler dan ‘De menseneter’ is er niet

Aanvankelijk lijkt De menseneter, de derde roman van Tom Hofland, een absurdistische thriller. Daarna heeft het een tijd lang de schijn van een tragikomische kantoorroman, die stap voor stap uitmondt in een losgeslagen horrorsatire. Een volstrekt uniek boek.

Dries Muus
De lunchruimte op een kantoor. Beeld Getty Images
De lunchruimte op een kantoor.Beeld Getty Images

Het begint met een verhoor in Porto Cervo. Er heeft een schietpartij plaatsgevonden in een restaurant. Of eigenlijk een liquidatie. Het slachtoffer werd geraakt met twee schoten in de borst, ‘van zeer dichtbij’, en één schot door het linkeroog, ‘heel precies’. Dat vertelt een trillende, bebloede ooggetuige aan de inspecteur.

De liquidatie is mislukt.

Bizar? Dat vindt de inspecteur ook. Een vreemder verhaal heeft hij nooit gehoord, beweert hij.

Hij heeft duidelijk nog nooit De menseneter gelezen.

Verhalen-in-verhalen

De derde roman van Tom Hofland (1990) begint als een absurdistische thriller, heeft daarna een tijd lang de schijn van een tragikomische kantoorroman, inclusief dubieuze recruiters, gedwongen ontslagen en bedrijfsjargon, en verschuift dan, maffe wending voor maffe wending, naar een losgeslagen horrorsatire.

Het is, met andere woorden, een nogal ongrijpbaar boek, vol anekdotes en verhalen-in-verhalen. Soms zijn die uit het leven gegrepen – vakantieliefdes, werkconflictjes, co-oudergedoe – soms zijn ze aan een fantasierijk brein ontsproten.

Het knappe is dat de bizarre wendingen net zo geloofwaardig zijn als pakweg de flashbacks naar misgelopen liefdes of vormende jeugdervaringen. Hofland laat zijn hoofdpersoon Lute, een sullige manager zonder enig kwaad in de zin, zijn grenzen steeds iets verder oprekken. We blijven geloven in zijn goede wil en zijn naïviteit, terwijl er de gruwelijkste dingen gebeuren op, of beter gezegd onder de werkvloer.

Belachelijk

De uitzinnige gebeurtenissen worden in soepele zinnen gevat, vaak met een vrolijk spottende ondertoon. Hofland maakt zijn personages, vooral Lute, liefdevol belachelijk, of laat hen zichzelf belachelijk maken, zonder al te duidelijk op hen neer te kijken.

De karakterschetsen en de beschrijvingen van hun binnenwerelden en hun fysieke gewaarwordingen, zijn al net zo komisch en trefzeker als de scherpe beschrijvingen van het decor, bijvoorbeeld die van de Veluwe en het kantoorgebouw zelf: ‘(...) vlak boven de ingang staat de toren, met bovenin een goudkleurige klok waarvan de wijzers bedekt zijn met dikke lagen duivenpoep, waardoor de tijd naar beneden iets sneller loopt dan naar boven’.

In zulke observaties heeft Hofland iets van Hermans. De zorgvuldig opgebouwde ontsporingen doen soms aan de romans van Merijn de Boer denken. Maar eigenlijk doe je met zulke vergelijkingen de originaliteit van De menseneter tekort. Zo’n combinatie van hilariteit en scherpzinnigheid is heel zeldzaam, zo’n boek kom je maar één keer tegen.

null Beeld

De menseneter

Tom Hofland
Querido, €22,99
256 blz.

Meer over