PlusInterview

The Souvenir: Part II is geen puur autobiografische film: ‘Het gaat over mijn verbeelding’

Met The Souvenir: Part II voltooit Joanna Hogg (62) haar weergaloze tweeluik over haar tijd als filmstudent in de jaren tachtig. In die twee films reconstrueert en herschrijft ze dat verleden op gelaagde wijze.

Elise van Dam
Honor Swinton Byrne (Julie) met haar (film)moeder Tilda Swinton in ‘The Souvenir: Part II’. Beeld
Honor Swinton Byrne (Julie) met haar (film)moeder Tilda Swinton in ‘The Souvenir: Part II’.

Aan het einde van The Souvenir stond filmstudent Julie (Honor Swinton Byrne) in de open schuifdeur van een filmstudio. Ze had net haar geliefde verloren, een wat ongrijpbare intellectueel die bleek te worstelen met een heroïneverslaving. Dit tweede deel gaat over hoe Julie haar leven oppakt na de dood van Anthony (Tom Burke).

Die structuur in twee delen had regisseur Joanna Hogg altijd al voor ogen. “Sinds 1988,” vertelt ze in een interview met The Playlist. “Meteen toen ik begon na te denken over het maken van een film over dit verhaal, had het deze vorm.”

Dat verhaal is gebaseerd op gebeurtenissen uit Hoggs eigen leven. Ook zij was een filmstudent die een relatie had met een man die drugsverslaafd was en een eind aan zijn leven maakte. Voor het eerste deel, dat in 2019 verscheen, reconstrueerde ze nauwgezet het appartement waar ze destijds leefde en dat ze een tijd deelde met hem.

Toch is het te kort door de bocht om de twee delen van The Souvenir te bestempelen als autobiografie. Wat Hogg doet met dat verleden is veel complexer dan dat. Ze creëert een gelaagd bouwwerk van reconstrueren, verbeelden en herschrijven.

Een lichtere film

Dat wordt in dit tweede deel nog duidelijker dan in het eerste. In eerste instantie was haar plan om de films direct achter elkaar op te nemen, maar dat liep anders. In het gat dat viel tussen de opnames van de twee delen, kroop er een nieuwe laag in haar concept voor Part II, een laag waarmee ze reflecteert op het maken van de eerste film. “Het was nogal een ervaring voor mij om dat deel van mijn leven fysiek en letterlijk te reconstrueren,” vertelt ze daarover aan The Playlist. “Die vervreemdende ervaring van iets construeren uit je eigen leven, ik vond dat een fascinerend verhaal op zich.”

En dus zien we in Part II hoe Julie, inmiddels in haar laatste jaar op de filmacademie, besluit haar ervaringen met Anthony te vertalen in haar afstudeerfilm. En daarvoor reconstrueert ze het appartement dat ze met hem deelde, precies zoals Hogg dat deed voor deel één. Maar Hogg was achter in de vijftig toen ze The Souvenir maakte, met drie speelfilms op haar naam. The Souvenir: Part II is dan ook geen weergave van Hoggs eigen rouwproces, maar eerder een verbeelding van hoe dat had kunnen verlopen als ze destijds die ervaring al had weten uit te drukken in kunst. Ze biedt Julie een opening die ze destijds zelf niet had, of niet kon vinden.

Part II gaat meer over verzinnen en mijn verbeelding dan over herinnering,” zegt ze daar zelf over in de persmap bij de film. “En daardoor werd het een compleet andere film.” Het verklaart wellicht ook waarom The Souvenir: Part II een lichtere film is geworden dan je zou verwachten na het einde van deel één. Natuurlijk is er de rouw, is er het achteraf zoeken naar antwoorden, naar steken die ze heeft laten vallen. Maar er is ook een hernieuwde ademruimte, alsof ze boven water komt. Er is meer zonlicht en de kostuums zijn losser.

Onzeker en richtingloos

En daarmee werpt dit tweede deel ook een nieuw licht op de gebeurtenissen uit het eerste deel en vooral haar relatie met Anthony. Misschien pas nu zien we in hoezeer Julie zich daarin verloor. Hoe Anthony’s intellectuele overwicht haar overdonderde en daardoor ook insnoerde. “Hij bezit het vermogen om zijn ideeën over de wereld helder te formuleren,” zei Hogg daarover in een interview met de Filmkrant. “Dat is aantrekkelijk, maar Julie raakt ook verdwaald in zijn manier van denken. Ze weet niet meer wat ze zelf eigenlijk wilde en waar het heen moet.”

En precies dat laatste is wat ze in deel twee probeert terug te vinden. Het gevoel van op eigen benen staan, ook al is dat wiebelend als een pasgeboren veulen. Haar zoekende en intuïtieve manier van werken wordt door de mensen rond haar gezien als onzekerheid en richtingloosheid. Die willen liever de heldere en uitgesproken visie van iemand als haar zelfverzekerde medestudent Patrick (een hilarische Richard Ayoade). Maar wanneer die een voltooide scène toont, is de reactie zo mat dat hij bijna wanhopig uitroept: “Maar wat voelen jullie erbij?”

Als er één woord door het tweeluik van Hogg heen klinkt, is dat het woord waarachtig. “Ik wil het leven niet laten zien zoals het is, ik wil het laten zien zoals ik het me voorstel,” zegt Julie in Part II, en dat is precies het grensvlak waar deze films zich begeven, omdat daar die waarachtigheid ligt. In de ruimtes tussen het gebeurde en de herinnering daaraan, tussen reconstructie en verbeelding.

Hoofdrol voor petekind

De hoofdrol in The Souvenir en The Souvenir: Part II wordt gespeeld door Honor Swinton Byrne en de moeder van Julie wordt gespeeld door Swinton Byrnes echte moeder, actrice Tilda Swinton. Die laatste kent Joanna Hogg al vanaf haar kindertijd en in 1986 speelde Swinton de hoofdrol in Hoggs afstudeerfilm Caprice. Toen Honor Swinton Byrne ruim een decennium later werd geboren, werd Hogg haar peetmoeder. Dat haar petekind uiteindelijk een versie van haar zou spelen, had Hogg toen uiteraard niet kunnen bedenken.

Dat idee ontstond zelfs pas twee weken voor de opnames, zo vertelt ze in een interview met Slate, door gesprekken die ze met Swinton Byrne voerde. “We praatten over wat het betekent om nu een jonge vrouw te zijn,” vertelt ze. “Ik zag iets van mezelf in haar, iets van Julie.” Het casten van Swinton Byrne, die geen acteerervaring had, was een gok die fantastisch uitpakte. Volgens Hogg, in de Filmkrant, niet in de laatste plaats omdat ze “het vermogen bezit om heel stil te zijn. Ze kijkt en luistert goed, waardoor je het gevoel hebt dat er van alles in haar omgaat”.

Regisseur Joanna Hogg: ‘Meteen toen ik begon na te denken over het maken van een film over dit verhaal, had het deze vorm.’ Beeld Getty Images
Regisseur Joanna Hogg: ‘Meteen toen ik begon na te denken over het maken van een film over dit verhaal, had het deze vorm.’Beeld Getty Images

The Souvenir: Part II

Regie Joanna Hogg
Met Honor Swinton Byrne, Tilda Swinton, Richard Ayoade
Te zien in Eye, Filmhallen

Meer over