Ten Slotte: Dick Bruna (1927-2017)

Hij tekende liever jurkjes dan broeken en daarom werd Nijntje een meisje. Nijntje. Synoniem voor Dick Bruna, die het konijntje in 1955 op de wereld zette. De kinderboekenwereld was op slag veranderd.

door: Maarten Moll
null Beeld anp
Beeld anp

Dick Bruna overleed donderdagavond in zijn woonplaats Utrecht in zijn slaap. Hij was 89. Hij laat zijn vrouw, drie kinderen en zes kleinkinderen achter.

Bij zijn dood waren er wereldwijd meer dan 85 miljoen exemplaren van zijn 124 prentenboeken verkocht, in meer dan vijftig talen. (Vooral die van Nijntje. Al heette het beestje in ieder land weer anders, tot in 1996 Nijntje overal in de wereld, behalve natuurlijk in Nederland, Miffy zou heten.)

Maar hij was meer dan alleen de tekenaar van het beroemdste konijntje van de wereld en al die andere figuren die terecht kwamen in de boekjes die zo herkenbaar zijn aan het vierkante formaat. Omdat ze volgens Bruna dan lekker in de kinderknuistjes passen.

Omslagen
Hij, op 23 augustus 1927 als Hendrikus Magdalenus Bruna geboren, zoon van Ab Bruna, uitgever van de in 1868 opgerichte uitgeverij A.W. Bruna, schreef en illustreerde in 1953 zij eerste kinderboek, De appel, en vanaf 1952 ontwierp hij bijna tweeduizend boekomslagen, waaronder bijna tweehonderd omslagen voor de pocketlijn van de uitgeverij, de beroemde Zwarte Beertjes.

Prachtig, en vooral heel erg herkenbaar zijn de omslagen die hij vooral maakte van spannende boeken van schrijvers Havank (De Schaduw), Leslie Charteris (de Saint), Ian Fleming (James Bond) en vooral ook Georges Simenon (commissaris Maigret). Waarbij hij probeerde in een beeld de essentie van het boek te raken.

Juist die eenvoud, die hem wereldfaam bracht, heeft Bruna zijn hele leven volgehouden. Al zei vaak gekscherend dat hij eigenlijk niet kon tekenen.

Die voorliefde voor de simpele, dikke lijnen en maar een paar kleuren voor vooral de prentenboeken kwam niet zomaar in hem op. Bruna maakte zijn middelbare school niet af, en werd daarop naar Londen en Parijs gestuurd om als uitgever voor het familiebedrijf te worden opgeleid. Maar ook daar stokte het, omdat de jonge Bruna meer tijd in musea doorbracht. Picasso en Léger trokken zijn aandacht, maar het was, en dat is als we naar zijn werk kijken niet vreemd, vooral Henri Matisse van wie hij onder de indruk was.

Familiebedrijf
Terug in Nederland wilde Dick Bruna kunstenaar worden, beïnvloed als hij ook was door ontwerpers en schilders uit de Nederlandse school van De Stijl zoals Bart van der Leck, Piet Mondriaan en Gerrit Rietveld. Maar staande achter de ezel op de Amsterdamse kunstacademie was het ploeteren. Het lukte het hem echter niet de basistechnieken onder de knie te krijgen. Perspectief bleek een moeilijk ding.

Hij zei de Kunstacademie vaarwel, maar ging toch bij het familiebedrijf aan de slag. Als ontwerper dus, en tekenaar van omslagen, posters en promotiemateriaal. De eenvoud werd zijn stijl. Hoe goed hij ook was als ontwerper, het tekenen van Nijntje - geïnspireerd op de knuffel van zijn zoon Sierk - is toch zijn handelsmerk geworden. Net als de spin-offs natuurlijk; zoals snuffie de hind, betje big en ko de koala (Bruna gebruikte geen hoofdletters).

De bekendheid van Nijntje - vooral in Japan was zijn werk mateloos populair - beperkte zich niet tot de boekjes. Het konijntje kreeg ook een hoofdrol in televisieseries en een musical en in 2013 kwam Nijntje de film uit. De werelwijde mercandising van zijn werk, verzorgd door zijn uitgeverij Mercis, maakte van Dick Bruna een miljonair.

Maar net als zijn werk bleef het leven van Dick Bruna heel gewoon. Hij bleef, hoeveel Nijntjes er ook verkocht waren, met zijn vrouw in het rijtjeshuis in Utrecht wonen, en elke dag ging hij op zijn fiets naar zijn atelier. Bruna was een ambachtsman. Tekenen op de computer was er niet bij. Alles ging met de hand, en dat zie je ook aan de wat rafelige zwarte lijnen. Schoot hij uit, dan begon hij opnieuw. Daarom is in elke tekening de karakteristieke 'bibber' te zien, die zijn handschrift typeert.

Topjaar
In 2011 verscheen zijn laatste Nijntje-boek en drie jaar later liet Dick Bruna weten dat hij was opgehouden met tekenen. Een jaar later kreeg hij een grote tentoonstelling in het Rijksmuseum, en werd zijn atelier overgebracht naar het Centraal Museum in Utrecht en daar is goed te zien dat Bruna veel meer was dan alleen de tekenaar van konijnen.

2016 was toch nog een topjaar voor Dick Bruna. In Utrecht werd het Nijntje Museum geopend, en in datzelfde jaar ontving hij de prestigieuze Max Velthuisprijs voor zijn gehele oeuvre. "Bruna is de meester van de klare lijn. Een kunstenaar die jong en oud heeft opgevoed in het waarderen van de beperking. Hij weet met een minimaal kleurenpalet een maximum aan effect te bereiken. Het ogenschijnlijk gemak waarmee hij ruimte in een perspectiefloos vlak brengt is ongeëvenaard. De eenvoud van zijn werk is bedrieglijk. Het vereist een groot talent om werk van deze kwaliteit te maken," aldus het juryrapport.

Meer over