PlusInterview

Taalverzamelaar Wim Daniëls over zijn nieuwe boek De Dikke Daniëls: ‘Ik koester het Nederlands’

Na tientallen boeken over taal is er nu De Dikke Daniëls. In dit overzichtswerk stort Wim Daniëls (67) zich op alle prachtige, onderbelichte en overgewaardeerde aspecten van de taal.

Jorinde Benner
Wim Daniëls: ‘Taal is onuitputtelijk. Als je over taal schrijft, ben je nooit uitgeschreven.’ Beeld
Wim Daniëls: ‘Taal is onuitputtelijk. Als je over taal schrijft, ben je nooit uitgeschreven.’

Gewildgroei. Wat taalkundige, schrijver en theatermaker Wim Daniëls betreft is dat het mooiste woord dat werd opgenomen in de pas verschenen nieuwe Dikke Van Dale. “Een paar jaar geleden kreeg ik van een man de vraag hoe hij dat woord in het woordenboek zou kunnen krijgen. Het enige advies dat ik kon geven was: zorg ervoor dat zo veel mogelijk mensen het gaan gebruiken. De betekenis van het woord is: planten die traditioneel bekendstaan als onkruid als waardevolle vegetatie zien.”

En nu hebt u een overzichtswerk gemaakt van de Nederlandse taal. Is zo’n werk ooit compleet?

“Nee, geen enkel boek is dat, denk ik, over welk onderwerp dan ook. Maar ik buig in de inleiding het woord ‘dikke’ uit de titel ook om naar iets anders dan een grote omvang. Je hebt de uitdrukking ‘Je moet het dun met het dik nemen’. Het dun zijn de onaangename dingen die er kunnen gebeuren, het dik de plezierige. In De Dikke Daniëls doe ik vooral verslag van de plezierige kanten van de taal. Van het dikke dus, zonder de onplezierige kanten, bijvoorbeeld het soms schandalig grove taalgebruik op Twitter, helemaal te negeren.”

Waar haalt u het vandaan?
“Taal is onuitputtelijk. Als je over taal schrijft, ben je nooit uitgeschreven. In dit boek wilde ik wel een paar algemene, heel belangrijke thema’s uitdiepen: hoe heeft de taal zich ontwikkeld, zowel de taal in het algemeen als het Nederlands? Daarnaast laat ik tal van frivolere onderwerpen de revue passeren. Want ik wil mensen zowel informeren als vermaken.”

Hoe is die grote liefde voor taal ontstaan, bij een jongen die oorspronkelijk dialect sprak?

“Als kind hield ik een schriftje bij waarin ik woorden opschreef die ik kostelijk vond. ‘Ollieklonje’ (eau de cologne), ‘brandestransie’ (brandassurantie), ‘ertschalle’ (paardenbloemen), ‘petazzie’ (stamppot). Ik kwam dan misschien wel uit wat tegenwoordig een laaggeletterd gezin genoemd zou worden, met ouders die alleen lagere school hadden, maar het was allesbehalve taalarm bij ons thuis. Mijn vader was amateurtoneelspeler in het dorp. Teksten van buiten leren was niet zijn sterkste punt, improviseren des te meer. Dan moet je toch kunnen spelen met taal.”

Taal blijft zich ontwikkelen. Hoe houdt u alle veranderingen bij?
“Ik ben dagelijks intensief met taal bezig en dan ook zo breed mogelijk, door erover te lezen, door zelf woordbestanden aan te leggen. Ik ben een taalverzamelaar. Ooit ben ik in de jongerentaal gedoken en toen kwam ik erachter dat jongerentaal pas bestaat sinds pakweg 1920, met als voornaamste verklaring dat er vóór 1920 geen jongeren waren. Je had kinderen en volwassenen. Mijn eigen ouders zijn nooit jongere geweest. Ze moesten op hun dertiende gaan werken. Van de meest actuele jongerentaal ben ik niet meer heel goed op de hoogte. Het zal met mijn leeftijd te maken hebben.”

‘Vreemde nieuwe woorden’ als awkward, sharen en random vindt u in elk geval vreselijk.
“Vooral omdat ze zo klakkeloos gebruikt lijken te worden, alsof de Nederlandse taal er niet toe doet. Onze taal stikt natuurlijk van de vreemde woorden. Ook ogenschijnlijk Nederlandse woorden als ‘kelder’ en ‘zolder’ hebben een vreemde, in dit geval Latijnse komaf. Zo’n veertig procent van de Nederlandse woordenschat bestaat uit niet-Nederlandse of niet-Germaanse woorden. Als je die allemaal zou schrappen, zouden we geregeld met onze mond vol tanden staan. Maar ik loop niet graag voorop met het gebruiken van modieuze, nieuwe woorden. Ik koester, zonder een purist te zijn, het Nederlands. Ik wil het niet verkwanselen.”

De Dikke Daniëls - het verhaal van onze taal volgens Wim Daniëls, € 24,99 Alfabet Uitgevers.

Meer over