PlusAchtergrond

Stranger Things deint dankbaar door op de golven van jaren 80-nostalgie

Het langverwachte vierde seizoen van de serie Stranger Things, dat vanaf 27 mei op Netflix staat, speelt zich wederom af in de jaren tachtig, het decennium dat al zo lang een dankbare voedingsbodem is voor nostalgie.

Andre Nientied
null Beeld Netflix
Beeld Netflix

Het eerste seizoen van de Netflix-serie Stranger Things was in 2016 een feest der herkenning voor iedereen die opgroeide in de jaren tachtig én vooral voor de fans van horror- en sf-films uit die periode. Tot die laatste categorie behoorden de makers van de serie, de tweelingbroers Matt en Ross Duffer, die in 1984 zijn geboren en de jaren tachtig zelf dus niet bewust meemaakten. Maar wat de broers eerder waren misgelopen haalden ze ruimschoots in met hun aanstekelijke serie over een groepje tieners in Hawkins, Indiana, die anno 1983 op zoek gaan naar een vermiste klasgenoot. Tijdens die zoektocht strooiden de ‘Duffer Brothers’ rijkelijk met verwijzingen – zowel in beeld als in muziek – naar horror- en sf-films uit die periode, van E.T. tot Poltergeist en van Stand by Me tot Halloween.

Die smakelijke mix, ingebed in een meeslepend verhaal met kleurrijke personages, sloeg aan bij een breed publiek en was medeverantwoordelijk voor een flinke abonnee-aanwas bij Netflix: het aantal abonnees steeg tussen 2016 en 2019 van 90 miljoen naar 167 miljoen, bijna een verdubbeling. Stranger Things werd een van de best bekeken series van de streamingdienst; het derde seizoen werd in 2019 in liefst 64 miljoen huishoudens wereldwijd bekeken.

Jaren tachtig-nostalgie

Een deel van het succes van Stranger Things was te danken aan de jaren tachtig-nostalgie die in diezelfde periode opkwam en nog steeds niet is uitgewoed. Van de mode via de Rubik’s Cube tot aan de computerspelletjes, alles in de serie riep nostalgische verlangens op naar de jaren tachtig. Te oordelen aan een willekeurige greep uit het huidige media-aanbod is die golf nog altijd niet gaan liggen: deze week keert Tom Cruise terug in de bioscoop met een vervolg op de jaren tachtig-kaskraker Top Gun; het nieuwe seizoen van de Netflix-serie Russian Doll maakt een uitstapje naar de groezelige tachtiger jaren in New York en het popprogramma Countdown is vereeuwigd in een tweedelige documentaire.

Het Noorse eighties-trio Aha is eveneens onderwerp van een documentaire én trad recent op in AFAS live te Amsterdam, net als The Pet Shop Boys, terwijl de Simple Minds in april nog een show gaven in de Ziggo Dome. Ondertussen herinnerde de tv-serie De Verschrikkelijke Jaren 80 ons eraan dat het decennium van het doemdenken allesbehalve zorgeloos was, integendeel. En zelfs de Koude Oorlog is weer helemaal terug van weggeweest, met dank aan Poetin.

Overigens is het intussen bijna weer tijd voor jaren negentig-nostalgie: That 70’s Show keert binnenkort terug als That 90’s Show en de Nederlandse Netflix-serie Dirty Lines schetste een hilarisch beeld van het Amsterdam van eind jaren tachtig én begin jaren negentig.

Nostalgie volgt een cyclus van dertig jaar, zo zien we: makers en kijkers die nu de veertig gepasseerd zijn kijken terug op hun jeugd en idealiseren die periode. Dat gaat weliswaar niet op voor de makers van Stranger Things die pas halverwege de jaren tachtig werden geboren, maar wel voor de generatie die bij Netflix de besluiten neemt.

De marktleider op streaminggebied kan wel weer een hit gebruiken nu de concurrentie steeds groter wordt; voor het eerst in tien jaar daalde het aantal Netflix-abonnees het eerste kwartaal van dit jaar met 200.000 stuks. Dat is weliswaar net één promille van het totale aantal van bijna 222 miljoen abonnees, maar het is een waarschuwing na jaren van flinke groei.

Van Hawkins naar Californië

En dus zullen ze op het Amerikaanse hoofdkantoor van Netflix opgelucht ademhalen dat er na drie jaar eindelijk een nieuw seizoen is van de successerie Stranger Things, met nu zeven afleveringen onder het motto ‘Volume 1’, waar vanaf 1 juli nog twee extra lange afleveringen (‘Volume 2’) bij komen. Vanwege corona duurde de opnames langer dan gepland en dat was extra problematisch omdat het grootste deel van de jonge acteurs de tienerleeftijd intussen ontgroeide. En de kijkers kunnen na drie jaar wel weer een geheugenopfrisser gebruiken, want hoe zat het ook alweer in Hawkins met dat nachtmerrieachtige parallelle universum the upside down, vol monsters die Demogorgons worden genoemd? De acht minuten die vorige week al werden vrijgegeven betroffen een flashback naar de jeugd van het telekinetisch begaafde meisje Eleven (Millie Bobby Brown) dat ooit in een laboratorium in Hawkins aan allerlei proeven werd blootgesteld.

null Beeld Netflix
Beeld Netflix

Diezelfde Eleven versloeg aan het eind van seizoen 3 de monsters uit dat parallelle universum, maar dat ging wel ten koste van haar speciale gaven. Aan het begin van seizoen 4 is het maart 1986 en is Eleven met Joyce (Winona Ryder) en diens zoon Will (Noah Schnapp) van Hawkins naar Lenora Hills in Californië verhuisd. Daar gaat Eleven onder de naam Jane naar de plaatselijke middelbare school, waar ze als buitenbeentje wordt gepest en haar telekinetische gaven node mist als wapen tegen de pestkoppen. Haar vriendje Mike (Finn Wolfhard) is in Hawkins gebleven, waar hij nog steeds enthousiast Dungeons and Dragons speelt en zich heeft aangesloten bij de Hellfireclub, net als zijn maatjes Dustin en Lucas. Lucas’ ex-vriendinnetje Max tobt vooral met haar moeder en met zichzelf.

Intussen krijgt Joyce in Californië een raadselachtig pakket uit de Sovjet-Unie met een inhoud die doet vermoeden dat haar geliefde Jim Hopper (David Harbour), de wetsdienaar die zich zo heldhaftig opofferde aan het eind van seizoen 3, misschien toch geen heldendood is gestorven. Wie de trailer van seizoen 4 zag weet het antwoord op deze prangende vraag.

Propvol

Hoe leuk het ook is om alle bekende gezichten terug te zien, het duizelt de kijker al snel van alle jonge personages in de eerste aflevering van seizoen 4, temeer ze na drie jaar groeispurt niet allemaal meer direct te herkennen zijn. Behalve de reeds genoemde personages zien we ook oude bekenden als de introverte Jonathan en zijn ambitieuze vriendin Nancy terug, en beheren Steve en zijn sarcastische vriendin Robin nog steeds een videotheek terwijl ze discussiëren over meisjes.

En alsof het Stranger Things-universum dan nog niet drukbevolkt genoeg is, worden er ook nog een handvol nieuwe personages geïntroduceerd, zoals de door trauma’s geplaagde cheerleader Chrissy en de hardrocker Eddie, de leider van de Hellfireclub.

Het maakt het weerzien met Stranger Things aanvankelijk nogal rommelig en fragmentarisch. Bovendien doen alle puberperikelen en middelbareschoolproblemen van de jonge personages wat belegen aan nu ze duidelijk de tienerleeftijd zijn ontgroeid. Maar in de climax van de eerste aflevering brengen de gebroeders Duffer een heerlijk smerige ode aan de splatter movies van de jaren tachtig, waarbij het aantal personages met minstens één wordt uitgedund en andermaal duidelijk wordt dat Stranger Things niet voor tere zieltjes is. En dan duikt Robert Englund, beter bekend als Freddy Krueger uit de eighties-filmserie A Nightmare on Elm Street later in seizoen 4 ook nog op. Kortom, de bodem van de schatkist vol jarentachtigrelikwieën is nog lang niet in zicht.

Stranger Things, seizoen 4, Volume 1
Coming of age horror

Regie: Matt & Ross Duffer
Met: Winona Ryder, Millie Bobby Brown, David Harbour, Noah Schnapp, Finn Wolfhard
Te zien: Zeven delen nu op Netflix; twee delen volgen op 1 juli

Meer over