PlusMuziekrecensie

Stervioliste Patricia Kopatchinskaja stuitert van speelplezier in het Concertgebouw

Violiste Patricia Kopatchinskaja heeft een sterstatus gekregen als een van de opwindendste musici van haar tijd. Afgelopen weekeinde was ze te gast in de NTR Zaterdagmatinee.

Erik Voermans
Patricia Kopatchinskaja speelde werken va Coll, Bartók en Dvorák in de NTR Zaterdagmatinee. Beeld
Patricia Kopatchinskaja speelde werken va Coll, Bartók en Dvorák in de NTR Zaterdagmatinee.

Ze speelt altijd op blote voeten, omdat het haar een vrij en geaard gevoel geeft. Ze heeft een hartgrondige hekel aan slaafse muzikale conformistische cultuur, waarin steeds maar weer dezelfde stukken worden gespeeld en opgenomen. En als ze optreedt, wil ze het gevoel hebben en uitdragen dat alles ter plekke op het podium ontstaat, gestuurd door intuïtie en overgave. Dat is eng en er gaat ook weleens iets fout, maar dat is een tol die ze graag betaalt.

Niet serieus genomen

Het is dus niet vreemd dat Patricia Kopatchinskaja (44), geboren in Moldavië en nu woonachtig in Zwitserland, aan het begin van haar carrière niet door alle orkesten en dirigenten even serieus werd genomen.

Inmiddels is dat anders. Ze heeft een sterstatus gekregen als een van de opwindendste musici van haar tijd en weet zich in haar opvattingen gesteund door grote namen als Teodor Currentzis, Philippe Herreweghe, Iván Fischer, Vladimir Jurowski en Heinz Holliger, die allemaal snappen dat op het podium alleen uitzonderlijke dingen gebeuren als je je volledig durft over te geven aan de kracht van de muziek.

Dit weekeinde was ze te gast in de NTR ZaterdagMatinee. Bij het Radio Filharmonisch Orkest was ze de soliste in het vioolconcert uit 2019 van de Spanjaard Francisco Coll, een opdrachtwerk van vijf organisaties, waaronder het Orchestre Philharmonique du Luxembourg (dat het dit jaar ook op cd vastlegde, wat mooie recensies opleverde), het London Symphony Orchestra en de ZaterdagMatinee. Conclusie: aan het rijtje namen in de tweede alinea kan die van Karina Canellakis worden toegevoegd, want de New Yorkse chef-dirigent van het RFO ging een symbiotische verbintenis aan met de zoals altijd van speelplezier stuiterende Kopatchinskaja.

Een grillige abstractiegraad

Het vioolconcert, dat aan de violiste is opgedragen, is een stuk dat de hoogste eisen stelt aan zowel musici als luisteraars, waarbij je de vraag kunt stellen wat al die inspanningen dan uiteindelijk opleveren. Coll is bij uitstek een componist die denkt in kleuren en registers, wat een grillige abstractiegraad oplevert die gedurende 26 minuten steeds minder de aandacht weet vast te houden. Hij gebruikt graag uitzonderlijke technieken, zoals heel hoog spelende tutti-violen, maar doet dit zo veelvuldig, dat het effect nivelleert. Na afloop blijkt er weinig van de muziek te zijn blijven hangen, afgezien van de indruk dat Kopatchinskaja, Canellakis en het orkest zich tot het uiterste inspanden er iets bijzonders van te maken.

Elke noot nestelt zich in de ziel

Nee, dan de Vier stukken voor orkest van Bartók, waarvan elke noot zich in de ziel van de toehoorder nestelt. Met name het langzame derde deel, Intermezzo, is van een grote en diepe schoonheid, met harmonieën die hinten naar Debussy, maar donkerder en tragischer van karakter zijn. Canellakis toonde veel affiniteit met deze klankwereld.

Het concert werd besloten met Dvoráks Zevende symfonie, die na een nogal stijf eerste deel steeds meer opbloeide. En na het luide applaus restte het treurigstemmende besef dat dit voorlopig weer het laatste concert met publiek in de zaal was.

KLASSIEK
NTR ZaterdagMatinee, met werken van Bartók, Coll en Dvorák
Door Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Karina Canellakis
Met Patricia Kopachinskaja (viool)
Gehoord 18/12, Concertgebouw
Nog te horen via NPO Radio4.nl/concerten

Meer over