PlusTen Slotte

Sidney Poitier (1927-2022): van bordenwasser tot Oscarwinnaar

Acteur Sidney Poitier Beeld Getty Images
Acteur Sidney PoitierBeeld Getty Images

Voor veel acteurs van kleur in Hollywood was Sidney Poitier generaties lang hun grootste voorbeeld. Hij was de eerste die in belangrijke Amerikaanse films hoofdrollen bemachtigde, respect afdwong en een Oscar voor Beste Acteur won.

Ab Zagt

Het is moeilijk om de beste en belangrijkste filmrol van Sidney Poitier, die vrijdag op 94-jarige leeftijd overleed, aan te wijzen. Het aanbod uit zijn 55 films is overweldigend. Is het zijn aandeel in Guess Who’s Coming To Dinner (1967), In the Heat of the Night (1967) of Lilies of the Field (1963) die hem een Oscar opleverde?

In alle films bepaalde de huidskleur van Poitier in meer dan één opzicht het karakter van zijn rol. In Guess Who’s Coming to Dinner belandt hij als vriend van de dochter des huizes in een wit, welgesteld gezin. De vader (Spencer Tracy) ziet een huwelijk niet zitten, ook al speelt Poitier een dokter die in aanmerking komt voor de Nobelprijs.

Als de bekwame inspecteur Virgil Tibbs in In the Heat of the Night troeft hij een racistische collega (gespeeld door Rod Steiger) af in het onderzoek in een kleine stad in Mississippi naar een moord op plaatselijke notabel. Het levert Tibbs op den duur het respect op van zijn witte collega.

Hetzelfde overkomt zijn personage in Lilies of the Field die een groep Duitse nonnen helpt bij het bouwen van een kerk. Voor die vertolking won Poitier zijn Oscar.

Slapen in bushokjes

Poitier werd in 1927 tijdens een doorreis van zijn ouders geboren in Miami, maar hij groeide op op de Bahama’s in een arm boerengezin. Zijn vader verdiende bij als taxichauffeur. Op zijn vijftiende vertrok hij naar Miami waar hij voor het eerst van zijn leven met racisme werd geconfronteerd. Ook daar had hij te maken met armoedige leefomstandigheden. Toen hij naar New York vertrok, waren bushokjes vaak zijn vaste slaapplaats. Door over zijn leeftijd te liegen belandde hij op 16-jarige leeftijd in het Amerikaanse leger, een milieu dat hem al snel tegenstond.

Na enkele valse starts, onder meer als bordenwasser, belandde hij in het theater waar hij zijn groeiende passie voor het acteren kon ontwikkelen. Uiteindelijk belandde hij in speelfilms waar hij al snel opviel met het vertolken van personages die afweken van het clichébeeld van zwarte Amerikanen, die destijds meestal als entertainers en misdadigers werden opgevoerd.

Poitier speelde vaak beschaafde rollen, wat hem af en toe op kritiek kwam te staan van de zwarte gemeenschap die hem verweet niet te kiezen voor militante vertolkingen. In zijn autobiografie The Measure of a Man schrijft Poitier daarover: ‘Men vond dat ik meer agressieve en confronterende personages moest spelen. Ik werd uitgemaakt voor een Oom Tom die helemaal in het straatje wilde passen van blanke liberalen.’

Zes kinderen

Terecht is deze kritiek geenszins. Vrijwel alle filmfiguren die hij vertolkte worden op de een of andere manier met racisme in hun leven en werk geconfronteerd. Zijn militantste rol is vermoedelijk toch die van inspecteur Tibbs, een rol die hij in meerdere films speelde. De wijze waarop Tibbs in woede in In The Heat Of The Night uitbarst als zijn expertise in twijfel wordt getrokken, laat niets aan duidelijkheid te wensen over.

Feit is dat Poitier misschien door zijn rollenkeuze bij het witte Amerikaanse publiek hoog in aanzien stond. Maar het staat als een paal boven water dat hij een fenomenaal acteur was die – ook al hij maakte hij enkele minder geslaagde films – altijd wist te overtuigen. Het leverde hem waardering op, dragende rollen en talloze onderscheidingen. Ook kreeg hij de kans om negen keer zelf te regisseren, maar die films hebben nooit de status van zijn overige werk gekregen. Voor veel zwarte acteurs die na hem in Hollywood gingen werken was hij toch een groot voorbeeld. Hedendaagse sterren als Denzel Washington zijn in menig opzicht schatplichtig aan hem.

Poitier, die onder meer prostaatkanker overleefde en bevriend was met generatiegenoot en zanger Harry Belafonte , trouwde twee keer. Hij laat zes kinderen achter, van wie een aantal, zoals dochter Pamela, ook in films heeft geacteerd.

Sidney Poitier in Lilies Of The Field', 1963. Beeld Getty Images
Sidney Poitier in Lilies Of The Field', 1963.Beeld Getty Images