PlusRecensie

Serebrennikov doet met Der Freischütz wat nog niemand durfde: het stuk geslaagd verminken

Seberebrennikov introduceert een nieuw personage, The Red One, een in het rood geklede cowboy, die bij binnenkomst meteen de toon zet met een grap: ‘Is this Jesus Christ Superstar? Oh, it’s not, it’s not Webber, it’s Weber.’ Beeld Bart Grietens
Seberebrennikov introduceert een nieuw personage, The Red One, een in het rood geklede cowboy, die bij binnenkomst meteen de toon zet met een grap: ‘Is this Jesus Christ Superstar? Oh, it’s not, it’s not Webber, it’s Weber.’Beeld Bart Grietens

De Russische regisseur Kirill Serebrennikov zet opera Der Freischütz volledig naar zijn hand. Mede door de grandioze zangers levert dat een amusante avond op.

Erik Voermans

In de muziekgeschiedenis geldt Carl Maria von Webers Der Freischütz als een essentiële schakel tussen Mozart en Wagner en als een wegbereider van de romantiek. In Duitsland was het stuk bij de première in 1821 meteen een groot succes. Een faustiaans griezelverhaal met jagers, diepe donkere wouden, angstwekkende ravijnen, duivelse toverkogels, de enge wolfskloof en een slot waarin we worden opgeroepen te vertrouwen op de goedheid der hemelse Vader, gezet op een aan volkspoëzie ontleende tekst, ging er bij de oosterburen in als Reibekuchen (aardappelkoekjes).

In Frankrijk kreeg componist Berlioz er heerlijke rillingen van. Alleen in Nederland haalden ze er de schouders over op. Daar werd het stuk pas in de jaren vijftig van de twintigste eeuw voor het eerst opgevoerd. In 2003 deed regisseur Marcel Sijm bij de Reisopera nog een poging het Singspiel, waarin ook veel spreektekst zit, tot leven te wekken, maar niet tot ieders vreugde. Von Weber werd oubollig gevonden.

Zilveren kunstledematen

Fast forward naar 2022, waar De Nationale Opera het stuk brengt in een enscenering van de gevierde Russische cineast en theaterregisseur Kirill Serebrennikov, persona non grata in zijn geboorteland. Hij doet met Der Freischütz wat nog niemand durfde. Hij redt het stuk door het te verminken. Hij vervangt de slappe armpjes en beentjes door oogverblindende zilveren kunstledematen, made in U.S.A.

De gesproken Duitse teksten zijn nieuw geschreven teksten in het Engels geworden en wouden en ravijnen zijn nergens te bekennen. In plaats daarvan situeert Serebrennikov Der Freischütz in de repetitieruimte van een operahuis, waar de solisten vertellen over hun angsten, hun bijgeloof en hun idiosyncrasieën, waar iedereen het in zijn broek doet voor de almachtige dirigent en waarin de diva zich bedreigd voelt door de jonge, aankomende sopraan.

Geen gezicht

Ja, het wringt aan alle kanten en die zilveren kunstledematen zijn natuurlijk goed beschouwd geen gezicht, maar toch zit je van begin tot eind geboeid en geamuseerd naar dit wonderlijke konterfeitsel te kijken. Of Von Webers hart de ingrepen zou hebben verdragen, vragen we ons maar niet af.

Seberebrennikov introduceert een nieuw personage, The Red One, een in het rood geklede cowboy, die bij binnenkomst meteen de toon zet met een grap: ‘Is this Jesus Christ Superstar? Oh, it’s not, it’s not Webber, it’s Weber.’ De cowboy is de acteur Odin Lund Biron, die ook de hoofdrol speelt in Tchaikovsky’s Wife, Serebrennikovs nieuwste film. Biron kondigt de ouverture aan, al vindt hij teaser een beter woord. De ouverture gaat vergezeld van een prachtige stille film in zwart-wit, meteen het hoogtepunt van de voorstelling.

Een groot genot

Wat zeer voor Sebebrennikov spreekt, is dat hij ondanks al zijn metatheatrale grappen en grollen veel respect toont voor de muziek. Als sopraan Johanni van Oostrum in de rol van Agathe haar aria’s zingt, concentreert alles zich op de muziek. In de beroemde cavatina in de tweede scène van akte drie klinkt haar hoge register adembenemend mooi en zuiver, maar al haar bijdragen zijn een groot genot.

Dat geldt zeker ook voor de schitterende sopraan Ying Fang als Ännchen en, vanzelfsprekend zou je bijna zeggen, voor de altijd magistrale bas Günther Groissböck, in een dubbelrol als Kaspar en de heremiet, die aan het slot als een belachelijke deus ex machina voor een goede afloop zorgt. In deze Freischütz is de heremiet overigens nergens te bekennen. Groissböck komt zogenaamd vanuit de zaal, als publiekslid bij de dirigent een happy ending eisen. Sterk is ook tenor Benjamin Bruns als een hilarisch schlemielige Max.

In de bak schittert het Concertgebouworkest onder leiding van Patrick Hahn, 26 pas.

Klassiek

Carl Maria von Weber-Der Freischütz
Met Concertgebouworkest o.l.v. Patrick Hahn
Regie Kirill Serebrennikov
Gehoord 3/6, Nationale Opera & Ballet
Nog te horen 7, 9, 12, 14, 18, 21, 25/6, aldaar

Meer over