PlusKlassieker

Schrijvers als woordentemmers in de prachtige vertaling van De Letterdodersclub

Welke moderne klassiekers moet je als literatuurminnend wereldburger gelezen hebben? Dieuwertje Mertens maakt een selectie. Deze week De Letterdodersclub (1926) van de Russische Sigizmoend Krzjizjanovski (1887-1950).

Dieuwertje Mertens
null Beeld

Waar gaat de roman over?

Als een schrijver na de dood van zijn moeder alle boeken in huis wegdoet, ontstaat er eindelijk ruimte voor ‘fantasmen’ en ‘concepties’. Hij begint een geheim genootschap met andere grote geesten; De Letterdodersclub. De zeven leden, die hun naam hebben ingeruild voor betekenisloze lettergrepen als ‘Hix’ en ‘Sog’, zullen om de zuiverheid van hun ‘concepties’ te bewaren niets op papier zetten. Elke zaterdag komen ze bijeen in een kamer met lege boekenplanken om elkaar af te troeven met nog betere verhalen. Rar vertelt bijvoorbeeld een verhaal over een acteur die van identiteit wisselt met zijn Rol voor Hamlet. En Daz vertelt een verhaal over een reeks wetenschappers die op onethische wijze via lugubere proeven op mensen ‘de aangeboren wil’ van de mens probeert bloot te leggen. De club zou tevens kunnen worden opgevat als een uitweg voor de censuur die in de jaren 1920 in Rusland gold.

Waarom zou je De Letterdodersclub lezen?

Onlangs verscheen een prachtige vertaling met nawoord van Annelies de Hertogh en Els de Roon Hertoge bij Uitgeverij Vleugels. Krzjizjanovski heeft een fantastische stijl met zinnen als: ‘In essentie zijn schrijvers professionele woordentemmers en als de woorden die de regels bewandelen levende wezens waren, zouden ze waarschijnlijk de spleet van de penpunt evenzeer vrezen of haten als dieren de geheven zweep.’ De Letterdodersclub is een intellectueel experiment, een vervreemdende filosofische exercitie die nog lang blijft nazinderen.

Wie is het opmerkelijkste personage?

De verteller begint als een buitenstaander die de auteur bezoekt die de Letterdodersclub heeft opgericht. Is hij een journalist? Zijn identiteit is een raadsel. De oprichter nodigt hem uit om een bijeenkomst van de Letterdodersclub bij te wonen en we bekijken de bijeenkomsten door zijn ogen. Hij concludeert dat alle leden moordenaars zijn.

Hoe werd de roman (destijds) ontvangen?

‘Mijn hele leven lang was ik een literaire onbestaandheid die hard werkte voor een bestaan,’ schreef Krzjizjanovski in een van zijn notitieboeken, volgens de vertalers. De Letterdodersclub werd geweigerd door de censors omdat het niet paste binnen het keurslijf van het socialistisch realisme. Pas in de jaren zeventig, na zijn dood, werden zijn manuscripten ontdekt en uitgegeven.

Meer over