PlusInterview

Schrijver Hengameh Yaghoobifarah: ‘De liefde tussen zussen vind ik interessanter dan verhalen over romantische liefde’

Hengameh Yaghoobifarah (1991) schreef in hun debuutroman Het ministerie van dromen over zussenliefde, queerouderschap en seksueel en extreemrechts geweld. ‘Ik vind het interessanter om te onderzoeken wat iemands identiteit is vanuit een relatie.’

Dieuwertje Mertens
null Beeld Tarek Mohamed Mawad
Beeld Tarek Mohamed Mawad

In 2019 werd Yaghoobifarah benaderd door een uitgever. Hij vroeg of hen geen memoir wilde schrijven over hun migratieachtergrond en coming-out, want dat soort boeken zijn op dit moment hot in Duitsland. De auteur lacht schamper: “Ik zei: ‘Nee, mijn levensverhaal is zo oninteressant. Maar ik wil wel een roman schrijven.”

Zo gezegd, zo gedaan. Het ministerie van dromen vertelt het verhaal van Nas(rin), een vrijgevochten queer. Als haar zus Nushin omkomt bij een auto-ongeluk, stort haar wereld in. De politie houdt het op een ongeluk, Nas vermoedt zelfmoord. De zussen hebben samen het verlies van hun vader, de migratie naar Duitsland, hun depressieve moeder en het ongeplande ouderschap van Nushin doorstaan. Nas neemt de zorg voor haar nichtje op zich. Als ze ontdekt dat Nushin geheimen voor haar had, probeert ze de waarheid achter de dood van haar zus te achterhalen.

Het verhaal begint als een portret van twee zussen en eindigt als een whodunit. Bent u halverwege het verhaal van gedachten veranderd over de opzet?

“Toen ik begon met schrijven had ik nog geen plot bedacht. Het verhaal kon niet alleen drijven op de uitdagingen van het nieuwe ouderschap van Nasrin. Dat voelde te weinig urgent.”

Wat inspireerde u om de liefde tussen zussen centraal te stellen?

“De liefde tussen zussen vind ik interessanter dan verhalen over romantische liefde. In het feminisme staat sisterhood voor het opkomen voor elkaar. Ook in queergemeenschappen noemen we onze vrienden familie. Er zijn veel queers die door hun biologische verwanten zijn verstoten of geen goede relatie hebben met hun familie. Daarom zorgen ze voor elkáár. In mijn verhaal draait het om twee biologische zussen die op een symbiotische manier met elkaar verbonden zijn. Wat gebeurt er als één van die zussen sterft? Weet je dan nog wie je bent? Ik vind het boeiender om te onderzoeken wat iemands identiteit is vanuit een relatie dan door te focussen op categorieën als ras of gender.”

Waarom wilde u graag schrijven vanuit het perspectief van een vrouw die ouder is dan u bent?

“Mijn personage moest op een leeftijd zijn dat de belangrijke vragen al zijn gesteld. Als je vijfenveertig bent, komt niemand naar je toe om te vragen: weet je zeker dat je geen kinderen wil? Door omstandigheden wordt het personage toch belast met de zorg voor een kind. Hoe gaat dat? Waar loop je tegenaan?”

In veel fictie wordt ‘queer zijn’ geproblematiseerd – er is een coming-out, weerstand in de omgeving, et cetera. In uw boek nadrukkelijk niet.

“Klopt. Ik ben gewoon verveeld als het om dat soort verhalen gaat. Ik ken bijna alleen maar queers en dat is niet de kern van hun leven. Ik ben queer, maar ik ben ook schrijver. Ik wilde dat het queeraspect gewoon de status quo was, dat hoeft niet te worden verwerkt. Ik sprak met transschrijver Torrey Peters (Detransitie, baby). Zij zei: ‘Ik wilde een verhaal schrijven dat gelezen wordt door de transgemeenschap.’ Dan moet je niet herhalen wat al bekend is. Ik kan schrijven: ‘De politie is racistisch.’ Dat is toch algemeen bekend? Wat is het verhaal?”

Nasrin wordt als jong meisje verkracht door een nazi. De verkrachting wordt niet beschreven, maar hangt als een donkere schaduw boven het verhaal. Welke overwegingen had u bij de behandeling van dit onderwerp?

“Als je over verkrachting schrijft, loopt je het risico dat het verhaal voyeuristisch wordt. Ik wilde niet dat mijn verhaal traumatiserend zou zijn voor mensen die een verkrachting hebben meegemaakt. Tegelijkertijd heeft de gebeurtenis een grote invloed gehad op het leven van Nasrin, want als gevolg van dit trauma lijdt zij aan geheugenverlies en dat maakt haar een onbetrouwbare verteller.

Ik zag een documentaire, waarin werd verteld dat er veel kinderporno op computers van nazi’s is teruggevonden. Daarmee wil ik niet zeggen dat alle nazi’s pedofielen zijn, maar er is wel een verband tussen je macht misbruiken als wit persoon en je macht misbruiken als volwassene. Er was een nazi aan het woord waar de rillingen me van over de rug liepen. Ik dacht: wat zou de jonge Nasrin doen als ze met zo’n man wordt geconfronteerd in haar omgeving? Zij was een verwaarloosd kind dat weinig aandacht kreeg. Ze wordt in de situatie getrokken omdat ze verdwaald is en hulpeloos en vervolgens iemand treft die aanbiedt haar te helpen en haar aandacht geeft waar ze zo naar verlangt.”

Nasrin en Nushun groeien op in Lübeck, door u omschreven als een eng conservatief stadje, het tegenovergestelde van Berlijn. Waarom Lübeck?

“Veel Duitsers gaan er op vakantie omdat het een mooi stadje is, bekend van zijn marsepein en dicht bij het strand. De meeste Duitsers zullen positieve associaties met Lübeck hebben, maar in 1996 kwamen tien mensen om bij een racistische brandaanslag die nog steeds niet is opgelost. De schoonheid van de stad maakt niet dat iedereen er welkom is. De sfeer is bekrompen, maar het is geen nazistadje.”

Veel Duitsers vinden zichzelf tolerant, net als veel Nederlanders. Heeft u daar een verklaring voor?

“Veel Duitsers zijn ervan overtuigd dan hun grootouders in het verzet zaten, maar dat betreft geloof ik 0,2 procent van de samenleving, dus ehh.. Als het om racisme gaat, wijzen Duitsers naar de Verenigde Staten, want daar is het allemaal zo erg. Maar ook de Duitse politie heeft zwarte mensen gedood. Dat wordt veel minder geadresseerd. Het is bijna een meme geworden dat als je oude mensen vraagt naar de Tweede Wereldoorlog ze het altijd vergeten zijn. Ik ben blij dat ik zelf geen nazigrootouders heb, maar het is niet zo dat deze geschiedenis mij niet aangaat. Ik woon in Duitsland, ook ik voel me verantwoordelijk voor deze historie.”

Hengameh Yaghoobifarah, Het ministerie van dromen, vertaald door Elbert Besaris, De Geus, 344 blz, 21,50

null Beeld Singel Uitgeverijen
Beeld Singel Uitgeverijen

Hengameh Yaghoobifarah (Kiel, 1991) is een in Berlijn gevestigde journalist en schrijver. Hen schrijft veelgelezen columns voor het Duitse dagblad Die Tageszeitung en is redacteur bij het queer-feministische Missy Magazine. Hun debuutroman werd een bestseller in eigen land. Yaghoobifarah verbleef op uitnodiging van Het Letterenfonds een maand als writer in residence in Amsterdam om te werken aan een nieuwe roman.

Meer over