PlusInterview

Schrijfster Emy Koopman over haar verliefdheid voor een ander: ‘Ik zag het niet als een bedreiging voor mijn relatie’

Emy Koopman tijdens de opnames van Paradijs Canada, waar ze A. ontmoette.

 Beeld VPRO
Emy Koopman tijdens de opnames van Paradijs Canada, waar ze A. ontmoette.Beeld VPRO

In Tekenen van het universum (ondertitel: ‘verslag van een obsessie’) schrijft Emy Koopman (37) over haar verliefdheid voor de Canadese A. ‘Hoewel het boek wordt aangeboden als roman, is het dat niet voor mij, niets aan dit verhaal is verzonnen.’

Dieuwertje Mertens

Deze liefde is misschien wel ingewikkeld – zowel Emy Koopman als A. heeft een relatie – maar líjkt voorbestemd. Koopman doet nauwgezet verslag van de ontmoetingen, de appjes die over en weer worden gestuurd en de telefoongesprekken met A. Ze analyseert hun beider reacties. “Het is een boek over zelfverlies en controle, mannelijkheid en vrouwelijkheid.”

Koopman ontmoet A. tijdens de opnames voor de VPRO-serie Paradijs Canada (2020). Hij is de fixer. Op een avond belandt ze met A. op een hotelkamer, omdat er te weinig kamers beschikbaar zijn in het hotel waar ze met de crew overnacht. Ze kruipen zelfs bij elkaar in bed, maar omdat ze beiden een relatie hebben, gebeurt er niets.

Wel houden ze contact als Koopman weer in Nederland is: ze appen en bellen met elkaar – met medeweten van haar vriend Johannes. In de zomer vertrekt ze met Johannes voor twee maanden naar Montréal. Daar ontmoeten de twee koppels elkaar zoveel mogelijk. A’s vriendin Charlotte is de enige die lange tijd niet van de spanning tussen Emy en haar vriend afweet.

Waarom wilde u hier een boek over schrijven?

“We brachten met z’n vieren een dag en een nacht door in het buitenhuisje van Charlottes vader en zaten voortdurend op elkaars lip. Ik dacht: deze dynamiek is te spannend om daar niet een keer iets mee te doen. Daar ontstond het idee om een verhaal schrijven over twee stellen die heel anders omgaan met een aantrekkingskracht die verboden is.”

Op het moment dat je verliefd wordt op een ander is dat meestal een aanleiding om je relatie kritisch onder de loep te nemen. Voor u niet?

“Het was voor mij zo duidelijk een ander soort aantrekkingskracht met die fixer dan die ik met Johannes heb. Ik zag deze aantrekkingskracht niet als een bedreiging voor mijn relatie. Ik zou niet zo snel naar Canada verhuizen.”

Wat trok u zo aan in A?

“De aantrekkingskracht was er niet meteen, maar ontstond geleidelijk. We hadden een vergelijkbare positie in de crew. De anderen waren ouder en hadden meer ervaring. Hierdoor trokken we al naar elkaar toe. Toen bleek dat hij in dezelfde maand dat mijn vader stierf, zijn moeder was verloren. Door die ontdekking werd hij ineens echt zichtbaar voor mij. De relatie werd gevoed doordat we iets deelden. Hij had ook literatuurwetenschappen gestudeerd en hij wilde ook schrijver worden. Op zijn onderarm had hij een tatoeage van het symbool dat filosoof Georges Bataille gebruikte voor zijn tijdschrift – ik ben gefascineerd door Bataille. En ik vond hem natuurlijk ook fysiek aantrekkelijk.”

Laat u niet ook aan de lezer zien dat verliefdheid zich grotendeels in het hoofd afspeelt: het is ook wat je er zelf van maakt. In jullie appverkeer vind ik A. bijvoorbeeld niet zo aantrekkelijk overkomen, een beetje saai zelfs.

“Hij probeerde wel grapjes te maken. Dat vond ik juist zo aandoenlijk.”

Hij was ook vaak afwerend.

“Maar dat is juist aantrekkelijk, omdat hij niet altijd afwerend was. Soms liet hij juist veel meer emotie zien dan ik. Dat begint al als we samen de nacht doorbrengen in die hotelkamer. Ik zei heel voorzichtig: ‘It’s a shame we are not single.’ Hij reageerde met: ‘I haven’t felt this way in six years.’ Dat gevoel van die ander is heel vleiend, en zorgt er ook voor dat je je eigen gevoelens toestaat. Hij gaf de indruk dat er bij hem heel heftige gevoelens speelden, dus daar ging ik dan steeds weer naar op zoek.”

U was niet uit op een relatie. Wat wilde u eigenlijk wel van deze man?

“Ik wilde hem in eerste instantie vooral vasthouden, ik wilde zo dichtbij mogelijk zijn. Maar als ik hem naar hartenlust had mogen vasthouden, dan had ik misschien nog wel meer van hem gewild.” Even later: “Mijn ideaalbeeld was dat we een week per jaar samen in een hotel hadden kunnen doorbrengen.”

U omschrijft uw relatie als een relatie met ‘de deur op een kier’. Wat verstaat u daaronder?

“Dat weten we zelf ook niet, dat proberen we nog altijd uit te vinden. Deze hele situatie was het eerste experiment.”

Over uw vriend Johannes schrijft u: ‘Dat hij de jaloezie die hij wel degelijk voelt kan zien als iets om te observeren, zonder oordeel.’

“Voor hem was het belangrijk om te weten dat ik niet bij hem weg zou gaan. Daar hebben we afspraken over gemaakt. Hij kon zijn jaloezie bekijken als iets van het ego dat niet productief voor hem is. Mijn verliefdheid ging niet over ons.”

Laten emoties zich begrenzen door afspraken?

Lacht: “Het is risicovol.”

Hoe zou u het andersom vinden?

“We hebben afgesproken dat we elkaar daar niet in beperken. Dat zou andersom dus ook mogelijk moeten zijn. Ik denk dat ik het moeilijk zou vinden en onzeker zou worden, maar ik heb het nog niet onderzocht. Zo lang die aantrekkingskracht iets heel anders is, zou ik er hopelijk wel mee om kunnen gaan. Het is pas een probleem als je partner die ander leuker vindt dan jou.”

U deed er alles aan om ervoor te zorgen dat uw rivale Charlotte u aardig vond. Waarom?

“Dat ging niet bewust zo. Achteraf zie ik dat ik bijna probeerde haar af te kopen. Ik heb mezelf er denk ik van overtuigd dat ik oprecht bevriend met haar wilde zijn. Op een gegeven moment had ze genoeg van me, dat begrijp ik. Die dynamiek tussen vrouwen is heel interessant. Er zijn altijd dingen die niet worden uitgesproken.”

U beschrijft het in het boek heel goed: ‘Dat hele stilzwijgende ballet van lachjes, blikjes, gebaartjes, doodsteken.’

“Precies. Het lukte me niet om haar te doorgronden. Ik dacht wel dat ze doorhad dat er iets speelde tussen haar vriend en mij, maar ik weet het niet zeker. Ze nam wel steeds opnieuw het initiatief om af te spreken, terwijl ze later duidelijk liet blijken dat ze er niet van gediend was dat er iets gebeurde.”

Een terugkerend thema is het sprookje van de kleine zeemeermin die zich zo opoffert voor een man dat ze vergaat tot het schuim van de zee.

“Er zit van alles in het verhaal wat je problematisch kunt vinden, maar de kleine zeemeermin is ook krachtig. Ze brengt veel offers om bij haar geliefde te komen – dat is een vorm van wegcijferen en van doelgerichtheid: ze moet en zal krijgen wat ze wil. Iedereen wil krijgen wat ie wil, maar wat zijn legitieme manieren om dat te krijgen? Dat is iets waar veel vrouwen mee worstelen. We zijn gewend om lief te lachen en niet te veel ruimte in te nemen. We zoeken andere wegen om te krijgen wat we willen. Ik vroeg me af: in hoeverre is dat persoonlijkheid en in hoeverre is dat wat we van jongs af aan hebben geleerd? Daar krijg je nooit een duidelijk antwoord op.”

Wat vinden A. en Charlotte ervan dat u dit boek hebt geschreven?

“Ze kunnen het natuurlijk niet lezen, omdat het in het Nederlands is geschreven, maar toen ik vroeg of ze bezwaar hadden zei Charlotte: ‘Prima, succes ermee!’ Ik heb op dit moment geen contact met ze.”

Emy Koopman (1985, Groningen) is schrijver, journalist en presentatrice. Ze studeerde literatuurwetenschap en klinische psychologie, en promoveerde met een proefschrift over literatuur en empathie. Eerder verschenen van haar Orewoet (2016) en Het boek van alle angsten (2020). Voor de VPRO presenteerde ze in 2020 het programma Paradijs Canada.

Tekenen van het universum - Emy Koopman. Prometheus, €21,99, 384 blz. Beeld
Tekenen van het universum - Emy Koopman. Prometheus, €21,99, 384 blz.
Meer over