PlusInterview

Schrijfster Claire Vaye Watkins: ‘Mijn personage verkiest om niet monogaam te zijn, om egoïstisch te zijn’

In haar autobiografische roman Ik hou van je maar ik kies het duister heeft verteller Claire net zoals schrijver Claire Vaye Watkins (1984) na de geboorte van haar dochter een postnatale depressie. Ze vertrekt naar de woestijn van haar jeugd.

Dieuwertje Mertens
Schrijfster Claire Vaye Watkins.
 Beeld Lise Watkins
Schrijfster Claire Vaye Watkins.Beeld Lise Watkins

Claire zegt tegen haar man dat ze een nachtje wegblijft, omdat ze een lezing moet geven. Maar ze blijft weg, in Ik hou van je maar ik kies het duister van Claire Vaye Watkins. Ze besluit de plekken van haar jeugd rondom de Mojavewoestijn in Nevada te bezoeken. Zoals Watkins schrijft, in haar autobiografische roman: ‘Ik wilde me gedragen als een man, een ietwat foute.’

En dat terwijl vrouwen met een postnatale depressie vaak worden omschreven als ‘labiel’ en ‘hysterisch’ tot op het psychotische af.

“Postnatale depressie is een medische term, maar Claire legt haar toestand eerder uit als een mystieke ervaring. Ze wil niet genezen worden, maar kiest haar eigen manier om hiermee om te gaan. Het moederschap heeft haar in tweeën gebroken; een moeder en de persoon van voor het moederschap. Dat is angstaanjagend, maar ze wil onderzoeken hoe ze zich hiertoe moet verhouden.”

Na de bevalling van haar kind, voelt Claire een soort tanden in haar vagina. Volgens Freud waren mannen bang voor de ‘vagina dentata’ uit angst voor castratie. Zou je de vagina dentata van Claire ook kunnen interpreteren als de castrerende werking die van het moederschap uitgaat?

“Ik zie het als een metafoor voor een nieuwe vorm van kracht. Ze weigert om nog vaginale seks te hebben, want ze heeft al een kind en geen behoefte aan een ander kind. Maar ze ontdekt dat ze de tanden onder controle heeft. Dat maakt ook dat de kwetsbaarheid voor seksueel geweld die ze haar hele leven heeft ervaren, nu weg is. Als ze met haar minnaar in een bootje stapt, vraagt ze zich even af of dat wel veilig is, maar dan realiseert ze zich dat ze over een machtig instrument beschikt. Als hij haar verkracht, kan zij hem ook geweld aandoen.”

Claire heeft veel minnaars en doet alsof ze erg afhankelijk van hen is, maar ze lijkt ze toch niet echt nodig te hebben.

“Dat komt omdat ze niet gelooft in monogamie: ze heeft met haar man afgesproken dat ze een open relatie hebben. Ik wilde niet dat ze aan de hand van oude normen en waarden zou moeten leven, waarbij ze gestraft wordt omdat ze vreemdgaat. Haar open kijk op liefde maakt dat ze geen middelmatige relaties met mannen hoeft te accepteren en dat ze minder afhankelijk van hen is.”

Ook als het gaat om de invulling van haar moederschap draait Claire de rolpatronen om: ze loopt weg en laat de zorg voor haar kind aan de vader over.

“Ik wilde mijn personage behandelen zoals ik mijn kind opvoed. Als mijn dochter melk knoeit, moeten we samen de melk opruimen. Ik geef haar geen straf, omdat ze onhandig is. Als Claire wegloopt en de mensen om haar heen kwetst, krijgt ze geen straf omdat ze haar taak als moeder niet vervult. Ik veroordeel haar niet, maar haar daden hebben wel consequenties. Dat feministische gebaar heeft veel mensen boos gemaakt. Ze zegt: ik verkies om niet monogaam te zijn en om nu egoïstisch te zijn. Maar ze wordt niet door een patriarchale samenleving gestraft. Ik schets een andere samenleving, waarin ik me als schrijver hoe dan ook onthoud van een oordeel over mijn personage.”

De Mojavewoestijn.  Beeld Getty Images
De Mojavewoestijn.Beeld Getty Images

Claire wordt tijdens haar reis naar de plekken uit haar verleden achtervolgd door spoken uit het verleden, waaronder haar vader, Paul Watkins, die stierf toen zij zes was, en haar verslaafde moeder Martha Claire die zelfmoord pleegde toen zij net studeerde.

De waargebeurde geschiedenissen van Watkins’ ouders zijn opgenomen in het verhaal in de vorm van door hen nagelaten teksten: Paul was de rechterhand van sekteleider Charles Manson en ronselde meisjes met wie Manson naar bed kon. Later getuigde hij tegen Manson en schreef hij een boek over zijn tijd bij de Manson Family. Watkins ontving van de nicht van haar moeder de brieven die haar moeder als jong meisje aan haar schreef. Geredigeerde fragmenten van deze brieven zijn ook opgenomen in de roman.

Het valt op dat u in het boek nauwelijks reflecteert op de geschiedenissen van uw ouders.

“Ik wilde het gereedschap van een romanschrijver gebruiken om naar mijn eigen jeugd te kijken. Daar hoort bij dat ik niet te veel uitleg. Wie zijn onze ouders? Wie weet dat precies? Het leek me onkies en oppervlakkig om dat teveel in te vullen. Daar komt bij dat ik op heel veel vragen ook geen antwoord heb. Ik wilde de geschiedenissen tonen zonder oordeel. Daarom heb ik hun verhalen in hun eigen woorden ingevoegd, daarmee vertellen zij het verhaal samen met mij.”

Heeft dit boek ervoor gezorgd dat u ze beter hebt leren kennen?

“Ik ben vooral tot het inzicht gekomen hoeveel ik eigenlijk niet van ze weet. Beiden waren complexe, tegenstrijdige mensen. In de brieven die mijn moeder aan haar nichtje stuurde, zie je dat er voortdurend twijfel is of ze haar school gaat afmaken. Waarom is ze zo’n jongensgek? Ik zie hoe ze haar romantische relaties inzet als overlevingsstrategie. Ze gebruikt ze om zich te ontworstelen aan de armoede waarin ze opgroeit en die ze probeert te ontvluchten. Ik merk, nu ik zelf een kind heb, hoe zwaar het voor haar moet zijn geweest om in haar eentje twee kinderen op te voeden als je heel arm bent in de VS; een land dat arme mensen haat. Waar eerder mijn focus lag op haar tekortkomingen, kijk ik nu met veel meer compassie naar mijn moeder.”

Ook uw vorige boeken Battleborn en Goud roem citrus gaan onder andere over respectievelijk The Manson Family en een fictieve sekte. Welk mysterie probeert u te ontrafelen?

“‘Als kind las ik boeken over The Manson Family om erachter te komen wie mijn vader was. Die boeken bevatten natuurlijk geen antwoorden op vragen over mijn vader. Toch keerde ik steeds weer terug naar die teksten, hopend op het onmogelijke. Ik vraag me af: hoe zou het zijn om in zo intens in iets te geloven en dat dan op zo’n spectaculaire wijze uiteen te zien spatten?”

“Charles Manson is niet bepaald iemand die een tegencultuur omarmt. Hij is zoals veel Amerikanen; een gewelddadige, racistische seksist. Voor een moment lukte het hem echter om een samenleving naast de bestaande samenleving te creëren. Er was iets aan mainstream Amerika dat mijn vader en zijn vrienden zo weerzinwekkend vonden, dat ze zich aansloten bij The Manson Family. Omdat zij zelf uit milieus kwamen waar geweld normaal was, was het geweld van Manson vertrouwd, het voelde aan als liefde.”

“Je zou kunnen zeggen: dit is geen familie, want ze behandelen me slecht. Maar laten we eerlijk zijn: families zijn sinistere instituten, want vaak worden we juist het slechtst behandeld door onze familie.”

Claire Vaye Watkins (1984) werd geboren in Bishop, Californië, aan de rand van Death Valley, maar groeide op in de Mojavewoestijn, eerst in Tecopa, Californië en vervolgens in Pahrump, Nevada. Haar vader Paul Watkins was jarenlang de rechterhand van sekteleider Charles Manson. In 2012 debuteerde Watkins in de Verenigde Staten met haar verhalenbundel Battleborn, die een jaar later in Nederlandse vertaling werd uitgegeven. Ze geldt als een van de grootste hedendaagse literaire talenten van de Verenigde Staten en doceert aan de University van California.

null Beeld

FICTIE

Ik hou van je maar ik kies het duister

Claire Vaye Watkins
Vertaling Thijs van Nimwegen, Jeske van der Velde
De Arbeiderspers, 21,99 euro, 288 blz

Meer over