PlusInterview

Sarah Neutkens: ‘Mijn vader omschreef het boek als een soort schreeuw’

Multitalent Sarah Neutkens (1998) schreef een poëtisch relaas vanuit het perspectief van een wanhopige jonge vrouw die in rouw is om een verbroken liefdesrelatie, het verlies van haar kat en een huis waar ze niet langer toegang toe heeft. In haar huist sinds haar geboorte een blote man.

Dieuwertje Mertens
Sarah Neutkens: ‘Op een gegeven moment ontdek je: zodra je iets hebt, kun je het kwijtraken. Dat zat me dwars.’ Beeld Anna Perger
Sarah Neutkens: ‘Op een gegeven moment ontdek je: zodra je iets hebt, kun je het kwijtraken. Dat zat me dwars.’Beeld Anna Perger

Zolang ze het zich herinnert, heeft Neutkens een blote man in haar hoofd. Niet zomaar een blote man, maar Honoré de Balzac van Auguste Rodin, die overigens ín kamerjas in de tuin van het Van Abbemuseum in Eindhoven staat, waar Neutkens als peuter elke dag langsliep.

Rodin heeft Balzac onder druk van alle kritiek (zo’n belangrijke auteur kun je niet naakt afbeelden!) een kamerjas aangedaan. Maar Neutkens had de lelijke, gedrongen, naakte Balzac, zoals in Rodins voorstudie, in haar hoofd bij het schrijven van haar debuutroman Een blote man beminnen. De voorstudie prijkt ook op het omslag van haar debuut, dat ze in drie maanden schreef.

Neutkens is op de eerste plaats bekend als componist. Haar album September (2020) werd genomineerd voor de Matthijs Vermeulenprijs 2021, een prestigieuze Nederlandse compositieprijs. Daarnaast is ze model en kunstenaar; ze is autodidact, want als iets moet, vergaat haar de zin. Wel studeerde ze kunstgeschiedenis.

Ze is één brok onrust en energie, want haar hoofd loopt over van de ideeën. Ze wil erg graag praten over haar nieuwe roman, maar ze wil ook schrijven, want ze is met iets nieuws bezig dat zich ‘gevaarlijk op het randje van poëzie begeeft’. Vandaag maakte ze een schilderij – ze had nu eenmaal de geest – en gisteren werkte ze nog aan een nieuw compositie.

Je schrijft: ‘Dit boek is opgedragen aan het onmogelijke, maar onvermijdelijke.’ Verwijst deze opdracht naar je drang tot maken?

“Als ik aan het begin van een maakproces sta, houd ik niet voor mogelijk dat ik iets ga maken, dat het weer zal lukken om het tot een goed einde te brengen. Ik voel altijd die angst dat het de volgende keer niet zal lukken. En als ik niets kan maken, waarom ben ik er dan, waar leef ik dan voor?”

Waar kwam het idee om een roman te schrijven vandaan?

“Een redacteur benaderde me. Ze vroeg: ‘Moet jij niet eens een boek schrijven?’ Ik had wel essays en poëzie geschreven, maar was nooit gaan zitten met het voornemen: ‘Ik ga eens een roman schrijven’. Maar toen was er plots een idee: ik worstel met het verschil tussen hebben en houden.”

“Mensen hébben graag. Je hébt een geliefde, een huisdier, spullen, vrienden. Op een gegeven moment ontdek je: zodra je iets hebt, kun je het kwijtraken. Dat zat me dwars. Ik raakt in een korte tijd een geliefde kwijt, mijn huisdier, de plek waar ik woonde, dus daarmee ook een stukje van mijn materiële identiteit.”

“Ik dacht: als ik zoveel waarde blijf hechten aan dat hebben, ga ik nog heel veel kwijtraken in mijn leven. Dus wat als ik mezelf aanleer dat houden net zo belangrijk is als hebben? Houden kun je in je hoofd doen. Een herinnering kun je altijd houden. Een geliefde kun je op die manier altijd bij je houden, of hij nu wil of niet. Deze gedachte vormde het uitgangspunt voor het boek.”

De blote man in je boek is soms een blote geliefde, maar verwijst ook regelmatig naar andere, meer abstracte zaken. Hoe zou je de blote man omschrijven?

“De blote man is voor mij een symbool voor de dingen die je kwijt kunt raken, maar ook een symbool voor hoop. Ik vraag me af of het niet beter is om de hoop los te laten. Hoop is immers ook een hebdingetje (‘hoop hebben’, red). Maar hoe moet je verder leven als je hopeloos bent?”

Je hebt de hoofdstukken vernoemd naar de katholieke gebeden op verschillende momenten van de dag, zoals: metten, lauden, priem. Moeten we deze roman lezen als een lang gebed?

“Een gebed, een roep om hulp, heeft altijd iets louterends aan het einde. Door steeds zo’n schreeuw om hulp uit te spreken en erop te reflecteren, kom je steeds een stapje verder in de dag, totdat je uiteindelijk de dag weer hebt doorgemaakt. Achteraf kom ik er steeds achter dat alles wat ik maak een connectie heeft met de tijd en de seizoenen. Deze roman heeft heel erg het ‘januari- februari-maart-gevoel’ in zich; het gevoel dat in de lucht hangt dat is verbonden met de seizoenen.”

Ben je katholiek?

“Ik woon in Brabant, maar ben zo goed als Belg. Ik ben ongelovig opgevoed, maar wel tussen de katholieke Brabanders. Ik was het enige kind in de klas zonder doopnamen en het enige kind dat geen communie deed. Het geloof heeft me wel altijd erg gefascineerd. Niet alleen het katholicisme, maar alle vormen van geloof. Bepaalde aspecten zitten ook in mij: ik houd van rituelen en van schoonheid. Tegelijkertijd pleit ik voor een radicale openheid en verdraag ik geen dogma’s.”

In een interview in Trouw zei je dat je wil dat je muziek dezelfde directheid heeft als bijvoorbeeld de geur van je arm, misschien niet direct onder woorden te brengen, maar onontkoombaar. Probeer je dat ook in tekst te bewerkstelligen?

“Mijn boek is niet echt een verhaal. Hier heb ik veel gesprekken met mijn redacteur over gevoerd. Zij zei: Misschien moet je het verhaal meer context geven, de personages duidelijker beschrijven, wat vaker de grond raken.”

“Het enige wat ik nastreef is een soort gevoel uitdrukken in die directheid. Maar mensen willen duidelijkheid. Ik merk het ook met de cd’s die ik uitbreng. Ik schrijf een symfonie en die duurt dan een half uur in plaats van zestig minuten. Daar krijg ik commentaar op, want een symfonie hoort zestig minuten te duren. Het is gewoon muziek voor een half uur. Zo zie ik dat met schrijven ook: het is tekst voor zo lang het duurt.”

Waarom heb je gekozen voor een roman en niet voor poëzie?

“Dat vind ik ingewikkeld om uit te leggen. Ik heb er uiteindelijk een romanachtig iets van gemaakt, omdat ik graag wilde dat je er net wat langer in blijft en ik vond het een uitdaging. Mijn boek is een ervaring op papier. Het enige wat je moet doen is ervoor openstaan en de tekst over je heen laten komen.”

Ik krijg de indruk dat het boek heel intuïtief is geschreven, klopt dat?

“Wat ik ook maak – muziek, kunst of tekst –, mijn maakproces voltrekt zich totaal onbewust, mijn ratio gaat dan uit. Ik lees niet terug, ik ga de volgende dag gewoon verder waar ik gebleven ben, tot ik denk: nu is het af. Als ik het dan teruglees, ben ik meestal wel tevreden. Ik ben eerlijk gezegd weinig kritisch. Ik denk: zo moest het er blijkbaar staan. Ik draai er niet omheen, dit is eerlijk.”

Wat denk je nu als je het boek leest?

“Toen ik de eerste drukproef van Een blote man beminnen ontving, las ik pas wat ik eigenlijk geschreven had. Ik schrok omdat ik me blijkbaar zo hopeloos had gevoeld. Mijn vader omschreef het boek als een soort schreeuw. Ik heb precies opgeschreven wat ik dacht en voelde. Mijn boek is honderd procent eerlijk. Ik ben er blij mee dat het op papier staat. Ik hoop dat het mensen iets kan bieden: een gevoel van herkenning of troost.”

Sarah Neutkens
Een blote man beminnen
Prometheus
€20, 120 blz.

null Beeld
Meer over