PlusExpositierecensie

Rijksakademie Open: Russische afluisteraars, Chinese akkertjes en een Rotterdamse gevangenis

Hend Samir schildert nat in nat en laat gedetailleerde voorstellingen opdoemen uit een kolkende verfmassa. Beeld Hend Samir
Hend Samir schildert nat in nat en laat gedetailleerde voorstellingen opdoemen uit een kolkende verfmassa.Beeld Hend Samir

Schilderkunst is sterk vertegenwoordigd in een niet helemaal uitgebalanceerde editie van Rijksakademie Open. Maar een gevangenisfilm steelt de show.

Edo Dijksterhuis

Voor het meest actuele werk van de Rijksakademie Open 2022 moet je de trappen op, tot onder de nok van het gebouw. De presentatie van Polina Medvedeva oogt in eerste instantie als een woonkamer met schemerlampen, een bank en wasmachine. Wie echter gewapend met elektromagnetische microfoon – van het soort dat gebruikt wordt door afluisterende geheime diensten - door de ruimte loopt, pikt bij de half gesmolten stopcontacten allerlei geluiden op. Een Russische soldaat vertelt zijn vrouw over de sportschoenen die hij uit een Oekraïens huis heeft gejat. Een moeder neemt afstand van haar zoon wegens onpatriottisch gedrag. En het nieuws bericht over huiselijk geweld. In deze kruising tussen podcast, documentaire en immersieve installatie schetst Medvedeva een beeld van de Russische maatschappij, waar (zelf)censuur, burgerlijke ongehoorzaamheid, hoop en wanhoop in elkaar overvloeien.

Weinig andere residents halen dit niveau. Het is wellicht te wijten aan de verschuiving van de open dagen op de kalender. Hadden eerstejaars vroeger van januari tot november de tijd om hun presentatie voor te bereiden, nu is dat twee maanden minder. Als gevolg voelt veel werk onvoldragen.

Kolkende verfmassa

Opvallend aanwezig dit jaar is de schilderkunst, maar het is zelden echt goed. Positieve uitzonderingen zijn Hend Samir en Abul Hisham. De eerste schildert nat in nat en laat gedetailleerde voorstellingen opdoemen uit een kolkende verfmassa. Hisham zet in naïef-realistische stijl een kind met geit, een dode rat, een spugende roker, een olifant en nog veel meer op kleine paneeltjes. Samen vormen ze een gemeenschap waarvan de onderdelen losjes met elkaar interacteren.

Identiteit en afkomst zijn – geheel volgens de mode – telkens terugkerende thema’s. Soms levert dat iets origineels en verfrissends op, zoals de installatie van Peng Zhang. In zijn atelier bouwde hij Chinese akkertjes na, puur om stedelingen de sculpturale schoonheid van zaadbedden en bamboe klimrekken te tonen.

De afgelopen coronaperiode met zijn gedwongen isolatie heeft de representatietrend in de kunst versterkt en ook dat is te zien in de Rijksakademie. Jezelf uiten wordt al snel jezelf – of je gender, etnische achtergrond – tot onderwerp maken. Robert Glas zet hier oprechte interesse voor de ander en empathie tegenover en zijn werk is dan ook met stip het beste van deze RijksOpen.

Glas bouwde een cel na die Carel Weber in de jaren 80 ontwierp voor een Rotterdamse gevangenis. In de ernaast geprojecteerde film stelt de zelfgenoegzame architect dat hij jaloers is op de mensen die hier ooit hebben gezeten. Een ex-gevangene vertelt echter dat hij moest blijven bewegen om niet gek te worden. In trage shots meet een acteur vervolgens wc, stoel en bed op. Terwijl hij rookt, peinst en ijsbeert worden we steeds verder de cel ingezogen, naar een leven in pauzestand dat we niet kunnen en misschien ook niet willen bevatten.

Rijksakademie Open 2022: t/m 15 mei, Sarphatistraat 470.

Meer over