PlusInterview

Regisseur Nanouk Leopold: ‘Opera is zo het tegenovergestelde van wat ik zelf meestal doe’

Regisseur Nanouk Leopold, vooral bekend van verstilde artfilms, maakt haar debuut bij De Nationale Opera met Der Zwerg, een combinatie van film, installatie, theater en opera. ‘Toen ik het libretto las, schrok ik enorm.’

Jan Pieter Ekker
Nanouk Leopold (l) regisseert de Duitse sopraan Annette Dasch.  Beeld
Nanouk Leopold (l) regisseert de Duitse sopraan Annette Dasch.

“Kijk naar de vloer… omhoog... doe je ogen dicht... doe ze weer open... kijk een beetje bang... nu bezorgd, recht in de camera…” Regisseur Nanouk Leopold geeft fluisterend instructies aan de Duitse sopraan Annette Dasch, die stokstijf op een stoel zit en alleen met haar gezicht dient te acteren. In een biggetjesroze prinsessenjurk, met een varkenskop op haar hoofd. Minutenlang krijgt ze de ene na de andere opdracht – van emoties tot technische aanwijzingen. “Relax the face,” zegt Leopold ten slotte. “That was a very weird acting class,” is Dasch’ ­reactie.

In de grote studio van De Nationale Opera is Leopold bezig met filmopnamen voor haar eerste opera: Der Zwerg van de Oostenrijkse componist Alexander Zemlinsky uit 1922. “Ik was net terug uit Berlijn, waar ik een stuk aan het ­regisseren was voor het Berliner Ensemble; Anatomy of a Suicide van de Britse toneelschrijver Alice Birch. We zaten middenin de repetities, en toen kwam corona en moest ik terug naar Rotterdam. Toen belde Sophie de Lint, de directeur van De Nationale Opera. Er kon een grote productie niet doorgaan vanwege corona, of ik Der Zwerg wilde regisseren. Maar met beperkingen: omdat het orkest vanwege corona niet in de orkestbak past, moet het op anderhalve meter van elkaar op het podium zitten, waardoor er geen plek overblijft voor de zangers. Toen dachten ze aan mij; of ik iets kon doen met film.”

Gebochelde dwerg

Ze zei direct ja. “Nadat ik een paar jaar geleden Ivo van Hoves Salome zag bij DNO – echt prachtig – wilde ik het graag eens proberen. Opera is zo groots en bombastisch. Dat is het tegenovergestelde van wat ik zelf meestal doe; mijn films zijn juist klein drama en heel beheerst.”

Leopold luisterde de muziek van Zemlinsky (“heel erg mooi”) en las het libretto. “Daar schrok ik enorm van. Het is een akelig verhaal over een gebochelde dwerg die zelf niet weet dat hij afzichtelijk is omdat hij nog nooit in een spiegel heeft gekeken. Hij wordt cadeau gedaan aan een verwende prinses, op wie hij vervolgens verliefd wordt. Zij vindt dat eerst wel grappig, maar laat hem vervolgens in de spiegel kijken. Dan sterft ie van verdriet en dan is het klaar.”

Zo’n verhaal wilde ze niet vertellen, dus verzon Leopold een list. “In The birthday of the Infanta, het korte verhaal van Oscar Wilde waarop het libretto is gebaseerd, komen bloemen en dieren voor die tegen de dwerg praten. Dat bracht me op het idee om van de dwerg een prachtige vogel te maken en varkens van alle anderen. Het gaat zo nog steeds over uitsluiting van ‘de ander’ en over groepsdruk, maar daarmee haal je de angel eruit: de dwerg sterft niet omdat hij lelijk is, maar omdat hij anders is.”

Der Zwerg is de seizoensopening van DNO én tevens het debuut van de Zwitserse chef-dirigent Lorenzo Viotti. “Als ik daarover nadenk, krijg ik buikpijn, dus dat doe ik maar niet. Maar onze samenwerking verloopt heel prettig. Wat zo bijzonder is aan Lorenzo is dat hij echt openstaat voor experiment en nieuwe vormen van theater. Toen ik aan het begin van ons eerste ­gesprek zei dat ik uit een andere wereld kom en helemaal niets van opera weet, antwoordde hij ‘Okay, that’s great!’”

Gevangen in dozen

Leopold bedacht dat de zeven zangers letterlijk gevangen zitten in een eigen wereld op het toneel, in een soort dozen, waardoor ze elkaar niet kunnen zien. Daarachter zit het orkest en daar weer achter staat een cyclorama, een rond filmdoek waarop beelden worden geprojecteerd. “Het wordt geen film, het zijn momenten. Ik moet nog bepalen welk stukje film op welke plek komt. En dan is het de bedoeling dat er een wisselwerking ontstaat tussen die beelden en de zangers op het toneel.”

Hoewel Leopold nog maar moet zien hoe het allemaal uitpakt, smaakt het zeker naar meer. Maar eind oktober keert ze eerst terug naar Berlijn voor de première van Anatomy of a Suicide (“Het stuk is helemaal af, maar het moet weer even opgehaald worden.”) en er staat ook nog een film op stapel; een Nederlands-Amerikaanse coproductie over een vrouwelijke jachtopziener. “Onze Amerikaanse coproducent heeft 20th Century Women geproduceerd, met Annette Bening en Greta Gerwig. We zijn nu aan het casten; we zoeken een actrice van naam met een zekere bankability, en ik wil graag locaties gaan bekijken, maar dat mag nog niet door corona. Maar nu eerst Der Zwerg en dat is een feest; ik vind het echt waanzinnig dat ik dit mag doen!”

Der Zwerg: 4, 8, 12 en 18 september bij De Nationale Opera. Kaartverkoop via operaballet.nl.

Nanouk Leopold

Nanouk Leopold (Rotterdam 1968) debuteerde in 2001 met Îles Flottantes en maakte vervolgens de films Guernsey (2005), Wolfsbergen (2007), Brownian Movement (2010), Boven is het stil (2013) en Cobain (2018). Ze deed twee eigenzinnige regieën voor Internationaal Theater Amsterdam: Uit het leven van marionetten (2018) en De thuiskomst (2019). Met haar partner Daan Emmen maakt ze, als LeopoldEmmen, beeldende kunst. In Eye is tot en met 5 september nog hun bejubelde installatie Filmwork for Eye: 5 scenes at a walking pace te zien als onderdeel van de tentoonstelling Vive le cinéma! Art & Film.

Meer over