PlusInterview

Regisseur Céline Sciamma over Petite maman: ‘Solidariteit tussen vrouwen is niet vanzelfsprekend’

Wat als je als kind je moeder zou kunnen ontmoeten wanneer zij even oud is als jij? Céline Sciamma wil met haar onconventionele tijdreisfilm Petite maman het idee dat de kindertijd iets van het verleden is, teniet doen. ‘Dit is geen Back to the Future.’

Elise van Dam
Tweelingzusjes Joséphine en Gabrielle Sanz, die in Petite maman de rollen van respectievelijk dochter Nelly en moeder Marion vertolken. 

 Beeld
Tweelingzusjes Joséphine en Gabrielle Sanz, die in Petite maman de rollen van respectievelijk dochter Nelly en moeder Marion vertolken.

“Twee meisjes die samen een boomhut bouwen en de een is de moeder en de ander de dochter, maar ze zijn van dezelfde leeftijd.” Zo beschrijft Céline Sciamma het beeld dat aan de basis stond van haar nieuwste film Petite maman, waarin de achtjarige Nelly samen met haar ouders het huis van haar net overleden grootmoeder opruimt. Daar, in de ­bossen achter dat huis, ontmoet ze een ander achtjarig meisje, van wie Nelly al snel beseft dat het haar moeder Marion is.

Dat beeld van die boomhut drong zich op terwijl ­Sciamma bezig was met haar voorgaande film, Portrait de la jeune fille en feu. “Dus het moest wachten, gistend in mijn achterhoofd. Uiteindelijk begon ik met schrijven in maart 2020, vlak voor de eerste lockdown in Frankrijk. Ik begon aan de eerste pakweg tien scènes en stopte toen, want alles stopte.”

Na de lockdown pakte ze het script weer op. “Ik las de ­eerste scène, wat ook de eerste scène in de film is – een jong kind dat bewoners in een verzorgingshuis ­gedag zegt – en ineens voelde dat beeld zo op z’n plaats. Het was een heel persoonlijke scène toen ik hem schreef, maar nu was het iets collectiefs geworden. Nodig zelfs, misschien. Toen wist ik: ik ga deze film maken, en zo snel mogelijk.”

Pas achteraf besefte Sciamma dat ze een tijdreisfilm had geschreven, maar wel zonder de conventies die daarbij ­horen. “Er is geen paradox. Dit is geen Back to the Future. Het is ook niet de vraag of het Nelly is die naar het verleden reist, of Marion naar de toekomst. Het is een samenkomen van twee momenten in de tijd, een tijdreis naar een ­gedeeld heden. En het gaat niet over het rechtzetten van het verleden of het veranderen van de toekomst, maar over de tijd die ze samen doorbrengen.”

Nauwelijks een stem

Om dat gedeelde heden te realiseren, zocht Sciamma naar manieren om de film los te zingen van een specifiek ­tijdsbeeld, in kostuums en vormgeving. “Ik wilde geen vergeeld behang, geen spookachtige lege plekken op de muren. Petite maman is een tijdreisfilm die tegelijk ­tijdloos is.”

De film werd ­grotendeels opgenomen in een studio, tijdens de tweede lockdown in Frankrijk. “Het voelde als heel primitieve ­cinema en zo was het ook in­gestoken. Ik vond het een mooi idee dat ik werkte met ­dezelfde middelen als de vrouwelijke pioniers van de cinema, die de fictiefilm in ­studio’s vanaf de grond hebben ­opgebouwd.”

Kinderen spelen vaak een hoofdrol in het werk van ­Sciamma. Ze debuteerde in 2007 met het tienerdrama Naissance des pieuvres en ook opvolgers Tomboy en ­Girlhood draaiden om opgroeien. Gevraagd waarom dat thema zo vaak terugkeert in haar werk, antwoordt ze: “Ik zie het niet als een thema. Ik schrijf deze personages niet anders dan volwassen personages en ik probeer ze serieus te nemen, ook als toeschouwer. Kinderen zijn het meest open publiek dat je je kunt wensen, dat maakt je moedig als maker.”

De coronacrisis maakte voor Sciamma weer eens duidelijk dat kinderen nauwelijks een stem hebben in onze ­samenleving. “Er wordt altijd naar kinderen gekeken als de burgers van de toekomst, nooit als de burgers van het nu. Terwijl zij in de afgelopen periode dezelfde stress en dezelfde onzekerheden hebben ervaren als volwassenen. En dan zijn wij nog autonoom, moet je je voorstellen hoe het voor hen is.” Volgens haar is het nodig om kinderen ‘belangwekkende ficties’ te geven. “Over liefde, relaties en intergenerationaliteit.”

Rivaliteit

Dat betekent niet dat Petite maman specifiek voor kinderen gemaakt is, benadrukt Sciamma. Met haar film wil ze juist een gedeelde kijkervaring realiseren voor kinderen en volwassenen. “De film probeert sowieso het idee dat kindertijd iets van het verleden is teniet te doen. Dat we op een bepaald moment het kind dat we waren doodverklaren, is eigenlijk heel morbide. Het is ook een ontkenning van het feit dat we ouder worden, dat we altijd bezig zijn ouder te worden.”

Voor de hoofdrollen in Petite maman castte Sciamma de tweelingzusjes Joséphine Sanz en Gabrielle Sanz, die de ontmoetingen tussen moeder en dochter een natuurlijke vertrouwdheid meegeven. Nelly en Marion verwonderen zich niet over de situatie, maar omarmen die met een vanzelfsprekendheid die ook de jonge actrices kenmerkte. “Hun perspectief hielp me te geloven in mijn ideeën, want het concept van de film was voor hen superhelder. Dat gaf me veel vertrouwen.”

Dat ze zusjes koos, was geen willekeurige keuze. “De film speelt met het idee dat als je je moeder kunt ontmoeten op het moment dat zij dezelfde leeftijd heeft als jij, er iets van vriendschap of zelfs zusterschap kan zijn. Dat klinkt ­logisch, maar die solidariteit tussen vrouwen is niet vanzelfsprekend, zelfs niet binnen families.”

“Ik probeer altijd films te maken die inspireren. Personages te laten zien die op een alternatieve manier omgaan met wat op hun pad komt. Als je in therapie gaat, gaat het nog steeds over Oedipus,” zegt ze half grappend. “Al die oude verhalen en oude mythologieën zijn geworteld in conflict. Het zijn verhalen die ons vertellen dat rivaliteit een essentie is van onze relaties tot onze broers en zussen, onze ouders, en dat we ons daar doorheen moeten worstelen om te helen. Maar wat als nieuwe fictie nieuwe mythologie aanboort? Nieuwe vormen van troost en heling biedt, andere familiestructuren toont?”

In Petite maman is het juist het gebrek aan conflict dat op een bepaalde manier radicaal is. Waar haar volwassen moeder zich voor haar afsluit, vindt Nelly een manier om toch te communiceren met haar, en daarmee met haar verdriet. En hoewel Sciamma benadrukt dat de film geen specifieke boodschap wil uitdragen, schuilt daarin wellicht wel een les. “We zouden kinderen veel meer de weg moeten laten wijzen. Laten leiden. En kijk om je heen: ze doen het al.”

Céline Sciamma: ‘Ik probeer kinderen serieus te nemen.’ Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Céline Sciamma: ‘Ik probeer kinderen serieus te nemen.’Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Bij de boomhut

Na de dood van haar grootmoeder gaat de achtjarige Nelly samen met haar vader en moeder naar het huis in de bossen waar haar oma woon­de en haar moeder opgroeide. Nelly zoekt in haar verdriet contact met haar moeder, maar die sluit zich af in haar eigen rouw. Dus dwaalt Nelly door de bossen rond het huis, waar haar moeder als kind ook heeft gedwaald en gespeeld.

Wanneer ze in die bossen een ander meisje van haar leeftijd ontmoet dat daar een boomhut aan het bouwen is, beseft ze intuïtief dat dit meisje haar moeder is. Er ontstaat een zusterlijke vriendschap tussen de twee kinderen, die in dit samenzijn een manier vinden om met elkaar te communiceren en zich zo te verhouden tot hun eigen zorgen en verdriet. Door samen de boomhut te decoreren en pannenkoeken te bakken. Door samen te luisteren naar de muziek van de toekomst.

Petite Maman is te zien in Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Rialto

Meer over