PlusKunst

Peter van Straaten wilde een soort Rembrandt worden, maar dan in de krant

Deze week is het vijf jaar geleden dat Peter van Straaten overleed. Voor de overzichtstentoonstelling Misschien valt er wat te lachen in museum Allard Pierson bogen acht gastconservatoren zich over het werk van de tekenaar.

Peter van Brummelen
Het Allard Pierson heeft ongeveer 25.000 tekeningen van Peter van Straaten in de collectie. Beeld ANP
Het Allard Pierson heeft ongeveer 25.000 tekeningen van Peter van Straaten in de collectie.Beeld ANP

Peter van Straaten heeft het een keer geprobeerd op de computer. Voor het resultaat ervan moet je op de tentoonstelling Misschien valt er wat te lachen even diep door de knieën, want de tekening hangt onderaan een van de volle wanden. De kop van Ruud Lubbers is te herkennen (Van Straaten beeldde hem immer af als een schurk), maar daar is ook alles mee gezegd. De gebrekkige tekening heeft hooguit waarde als rariteit.

Dat was dus eens maar nooit meer. Peter van Straaten was een ouderwetse vakman die als tekenaar genoeg had aan een pennetje en een flesje inkt – in een vitrine zijn ze te zien. Nou ja, witsel en plakband gebruikte hij ook wel, om foutjes weg te werken, maar zoals te zien is bij de pakweg honderd tekeningen in het Allard Pierson, ging het vooral om foutjes in de tekst, zelden in de tekeningen zelf.

Zeldzaam goed

Dat Van Straaten een zeldzaam goede tekenaar was, wisten we natuurlijk al lang, maar in het Allard Pierson knalt zijn talent nog eens lekker nadrukkelijk van de wanden. Zie de tekening van een groepje mensen dat aan de oever van de rivier vertoeft. Een van hen loopt naar het water, waar twee flessen wijn liggen te koelen. Het is verbazend hoe goed Van Straaten de behoedzame tred heeft weten te vangen van de man die blootsvoets over de kiezelstenen stapt.

Het is een tekening die een oude uitspraak van Van Straaten in herinnering roept. Over zijn ambities als beginnend tekenaar zei hij eens: ‘Ik wou een soort Rembrandt worden, maar dan in de krant.’

null Beeld Peter van Straaten
Beeld Peter van Straaten

Vorig jaar verwierf het Allard Pierson 12.000 tekeningen uit de nalatenschap van Peter van Straaten. De originelen van Vader en Zoon, de strip die hij van 1968 tot 1987 maakte voor Het Parool, kreeg het museum eerder al in bezit. Jos van Waterschoot, conservator boekhistorische collecties en strips, schat dat het museum alles bij elkaar zo’n 25.000 tekeningen van Van Straaten in huis heeft. Dat zijn er al krankzinnig veel, maar dan hebben ook het Persmuseum en het Literatuurmuseum nog eens eigen collecties van zijn werk.

‘Atlas van de menselijke psyche’

Voor de tentoonstelling Misschien valt er wat te lachen maakten acht gastconservatoren een selectie uit het werk van Van Straaten. Ze kozen ieder vanuit hun eigen specialiteit. Zo zien we bij kookschrijfster Yvette van Boven vooral tekeningen die zich afspelen in keukens en – een geliefd decor bij Van Straaten – restaurants. Hoogleraar psychologie Willem van der Does, die in colleges en publicaties graag verwijst naar Van Straaten, koos voor tekeningen waarop vooral wordt getobd. Een ‘atlas van de menselijke psyche’ noemt Van der Does Van Straatens oeuvre.

Tekeningen die Van Straaten maakte voor Het Parool komen ruim aan bod op de tentoonstelling. Logisch, want de krant was zijn hele werkende leven de voornaamste afnemer. Eerst was er Vader en Zoon, daarna tekende hij de dagelijkse cartoon Dagelijks leven. Op de tentoonstelling valt nog eens op hoe tijdloos de meeste tekeningen uit die rubriek zijn; de meeste ervan, ook van járen terug, zou je zonder problemen nu nog in de krant kunnen zetten.

null Beeld Peter van Straaten
Beeld Peter van Straaten

Actueel

Gastconservator Johan Fretz kreeg best een moeilijke opdracht dus. De schrijver en Paroolcolumnist werd gevraagd in het werk van Van Straaten op zoek te gaan naar actuele thema’s. Hij koos onder meer een tekening waarop twee heren bij een tuinhek met elkaar in gesprek zijn. Met de handen losjes in de zakken zegt meneer A tegen meneer B: ‘We hadden in ons dorp maar twee vluchtelingen en die hebben we doorgestuurd.’

Bij getoonde politieke cartoons, zoals die verschenen in Vrij Nederland, Van Straatens andere vaste afnemer, valt vaak de felheid ervan op. Het is een heel andere Van Straaten dan de Van Straaten van Dagelijks Leven, die dat leven toch vooral in mildheid bezag. Zoals in de tekening waar de tentoonstelling in het Allard Pierson zijn titel aan ontleent. Een bejaard stel begeeft zich daarop in de richting van een gebouw dat zich makkelijk laat herkennen als een mortuarium. Hij tegen haar: ‘Misschien valt er wat te lachen.’

Allard Pierson, Oude Turfmarkt 127-129, t/m 13 maart

Meer over