Theaterregisseur Peter Brook voor het Theatre Bouffes du Nord in Parijs.

PlusTen slotte

Peter Brook (1925-2022), theaterregisseur van de eenvoud

Theaterregisseur Peter Brook voor het Theatre Bouffes du Nord in Parijs.Beeld Getty Images

Als je op zeventienjarige leeftijd al een regie van formaat op je naam hebt staan, kun je bijna niet anders dan groot worden. Maar theatervernieuwer Peter Brook, die op 2 juli op 97-jarige leeftijd overleed, werd anders groot dan hij op die leeftijd kon bevroeden.

Lorianne van Gelder

Van elke lege ruimte kon hij een podium maken, dat is de strekking van de eerste zin, ‘I can take any empty space and call it a bare stage,’ in het boek De lege ruimte (The Empty Space, 1968), een standaardwerk in de theaterwereld dat Peter Brook schreef. Het wijst vooral op de eenvoud die hij nastreefde omdat, volgens hem, ‘het meest geweldige theater gemaakt wordt within the human being’. Alle tierelantijnen, decorstukken, videoinstallaties en grote kostuums zijn opsmuk, niet de essentie van theater, vond hij.

Brook werd in 1925 geboren in Londen als zoon van Lets-Joodse ouders. Op zijn zevende maakte hij al een vier uur durende voorstelling van Hamlet, opgevoerd voor zijn ouders. Misschien is het dan niet verrassend dat hij op zijn zeventiende zijn eerste grote productie regisseerde (Christopher Marlowes Dr Faustus bij Torch Theatre in Londen). Halverwege de twintig was hij al een veelgevraagd regisseur in het Londense West End en voor zijn dertigste regisseerde hij Broadwayproducties in New York.

Hij maakte voorstellingen met grote acteurs als Laurence Olivier en Vivien Leigh, won Tony awards en werkte onder meer voor het Royal Opera House in Londen en de Royal Shakespeare Company. Maar in de jaren zeventig keerde hij die carrière – met de bijbehorende gelikte producties en het conservatieve publiek – de rug toe en ging hij heel eigen werk maken in Parijs, waar hij zijn eigen theater en onderzoeksplek oprichtte: Théâtre des Bouffes du Nord (de ‘narren van het noorden’), om de hoek bij Gare du Nord. De groep speelde met immigranten, in vluchtelingenkampen en maakte als een van de weinigen al multicultureel theater.

9 uur durende theaterhappening

Met de The Mahabharata, een weergaloze marathonvoorstelling van negen uur, gebaseerd op een Indiaas religieus epos (de filmversie van vijf uur uit 1989 staat op YouTube), die hij in 1985 voor het Theaterfestival van Avignon maakte, schreef hij theatergeschiedenis. Al zei hij later ook dat het allemaal wat eenvoudiger had gekund. Toen hij op 92-jarige leeftijd in 2018 met zijn Les Bouffes du Nord hoofdgast was bij festival Brandhaarden in de Stadsschouwburg Amsterdam was zijn voorstelling Battlefield te zien, dat een klein deel van de Mahabharata nam, maar sober en intiem is.

Niet alleen in het theater liet Brook zich gelden, hij schreef meerdere boeken en regisseerde ook films, waarvan Lord of the flies (1963) de bekendste is en werd genomineerd voor een Gouden Palm in Cannes.

Hoewel zijn ogen achteruit gingen, bleef hij regisseren. Zijn laatste voorstelling Why?, die hij schreef en regisseerde met zijn partner in crime van het eerste uur Marie-Hélène Estienne, speelde in New York en Parijs in 2019. Regelmatig kreeg hij toen al de vraag van journalisten om over zijn dood heen naar de toekomst van het theater te kijken. In 2018 antwoordde hij, in een interview met Het Parool, op die vraag: ‘Ik heb altijd een simpele tegenvraag: wat is de toekomst van eten? Zolang we dat nodig hebben is het er, dat geldt wat mij betreft ook voor theater.’