PlusInterview

Performances met vreemde organen in ‘Crimes of the Future’: ‘Iedereen is toch bezig met zijn lichaam?’

In ‘Crimes of the Future’ laat een performancekunstenaar nieuwe organen in zijn lichaam groeien, om ze en plein public weer te verwijderen. Regisseur David Cronenberg (79): ‘Ik wilde een onbekende, vreemde wereld creëren, die echt aanvoelt.’

Jan Pieter Ekker
Vanaf links: Léa Seydoux, Viggo Mortensen en  Kristen Stewart in ‘Crimes of the Future’.
 Beeld Nikos Nikolopoulos
Vanaf links: Léa Seydoux, Viggo Mortensen en Kristen Stewart in ‘Crimes of the Future’.Beeld Nikos Nikolopoulos

“In Canada vinden we dat iedereen in de VS gek geworden is. We kunnen niet geloven dat mensen die officieel zijn gekozen de dingen roepen die ze in de VS roepen. En dan gaat het niet alleen over het abortusarrest Roe versus Wade. We kunnen wel van alles roepen over Poetin en de inval in Oekraïne, maar van wat er gebeurt in het land ten zuiden van ons krijgen we af en toe soortgelijke negatieve emoties.”

De Canadese regisseur David Cronenberg wond er geen doekjes om, toen hem daags na de wereldpremière van Crimes of the Future op een persconferentie in Cannes naar zijn mening werd gevraagd over het mijlpaalarrest Roe versus Wade, waarin het net als in zijn film draait om het recht van mensen over hun eigen lichaam, en de overheid die dat zelfbeschikkingsrecht wil inperken.

Volgens Cronenberg is het ‘een constante factor in onze geschiedenis dat de overheid probeert haar burgers onder controle te houden’. “Wat mensen denken, wat mensen zeggen en wat mensen met hun lichaam doen.” Toch is de insteek van Crimes of the Future niet primair politiek: “Maar tegelijkertijd is alle kunst politiek. Het is een uitdrukking van cultuur, context, taal en andere invloeden. Dus het is ook wél politiek.”

Performancekunstenaar

In Crimes of the Future draait het om een getormenteerde performancekunstenaar (Viggo Mortensen), die nieuwe, nog onbekende organen in zijn lichaam laat groeien – om ze vervolgens samen met zijn partner (Léa Seydoux) en plein public weer te verwijderen. De bizarre performances trekken veel bekijks – óók van de National Organ Registry, een semi-illegale overheidsinstantie die het als haar taak ziet om het menselijk ras te beschermen.

Het in de nabije toekomst gesitueerde Crimes of the Future is zéér actueel, toch schreef Cronenberg – lang, smal gezicht, wit-grijze haren, spiegelende zwarte zonnebril – het scenario al in 1989, vertelde hij wat later, tijdens een gesprek op het dakterras van het Marriott Hotel, met uitzicht over de Middellandse Zee. “Ik heb er bijna niks aan veranderd, althans niet inhoudelijk. Het gaat over de impact van het milieu op het lichaam, en dat is zeker niet beter geworden; we hebben allemaal microscopische plasticdeeltjes in het lijf.”

“Maar toen ik het script schreef, dacht ik dat we zouden opnemen in mijn thuisstad Toronto. Het werd Athene, omdat het uit financieel oogpunt gunstig was. Ik vond het prima; ik was niet meer in Griekenland geweest sinds 1965, maar het had gevolgen voor hoe de film eruitziet. Maar het idee blijft hetzelfde: ik wilde een onbekende, vreemde wereld creëren, die echt aanvoelt.”

Verwijderde organen in een pot

Wat wél veranderde was de filmtitel; aanvankelijk heette zijn film Painkillers, maar Cronenberg besloot de naam te veranderen in Crimes of the Future. Dezelfde titel gaf hij in 1970 ook aan een met een heel klein budget gemaakte undergroundfilm. “Tussen 1989 en nu zijn er meerdere boeken, films en streamingshows uitgekomen die Painkillers heten, dus ik wilde iets anders. Toen stelde mijn producent Crimes of the Future voor. Dat dekt de lading perfect; dat is precies waar de film over gaat. En er zijn niet zoveel mensen die mijn eerste Crimes of the Future hebben gezien, dus ik dacht: prima, ik steel mijn eigen titel.”

Met een lachje: “Het voordeel van een naam die je al eerder hebt gebruikt is dat niemand je ervan kan beschuldigen dat je zijn titel hebt gestolen. Maar serieus: toen ik Dead Ringers maakte, ontdekte ik dat je geen copyright op een titel kan hebben. Ik had mijn film ook Star Wars kunnen noemen. Dat kunnen de rechthebbenden dan vervelend vinden, omdat je meelift op de franchise, maar ze kunnen er niks aan doen.”

Maar er zijn meer overeenkomsten dan hij aanvankelijk dacht. “Journalisten wezen me erop dat er in het origineel ook een scène zit met verwijderde organen die in een pot worden gestopt. Dat was ik helemaal vergeten. Nee, ik heb de originele Crimes of the Future niet teruggekeken. Niet uit principe, ik heb er op dit moment gewoon geen behoefte aan. Misschien over een jaar of tien, als ik vergeten ben dat ik ze heb gemaakt.”

Nieuwe heup

De performancekunstenaars in zijn film zijn geïnspireerd op body artists uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Zoals Orlan, een Franse bio-kunstenares die verschillende operaties onderging waarin ze haar lichaam modificeerde door middel van plastische chirurgie, en de Australische performancekunstenaar Stelarc, die zich in een soort robotpak hees om de interactie tussen mens en machine te onderzoeken.

“Het gaat om het concept van een performancekunstenaar die zijn lichaam gebruikt als onderdeel van zijn kunst. Vreemd? Iedereen is toch gefascineerd door het menselijk lichaam. Oude mensen praten met elkaar over hun nieuwe heup, hun gelaserde ogen en de medicatie die ze slikken voor hun hartproblemen. Jonge mensen praten óók over hun gelaserde ogen, liposuctie, tatoeages, vitaminepillen en trainingsschema’s. Ouders maken zich druk om kinderen, mensen met kwaaltjes struinen het internet af naar een verklaring… Volgens mij is iedereen bezig met zijn lichaam. Nee, ik ben niet geobsedeerd, ik observeer het alleen maar.”

Crimes of the Future is te zien in City, Eye, FC Hyena, Filmhallen, Kriterion, Lab111, Soho House, Studio/K en Tuschinski.

Viggo Mortensen

Crimes of the Future is na A History of Violence (2005), Eastern Promises (2007) en A Dangerous Method (2011) de vierde samenwerking tussen de Canadese regisseur David Cronenberg en de Amerikaanse acteur Viggo Mortensen. Mortensen speelt Saul Tenser, een performancekunstenaar in wiens lichaam spontaan nieuwe, nooit eerder geziene organen groeien, waarvan de werking en functie onduidelijk zijn. Met zijn partner Caprice (Léa Seydoux) maakt hij kunst van zijn nieuwe organen: zij tatoeëert ze terwijl ze nog in zijn lichaam zitten, en snijdt ze daar vervolgens uit in ‘operatieperformances’.

Regisseur David Cronenberg: ‘Het gaat over de impact van het milieu op het lichaam; we hebben allemaal microscopische plasticdeeltjes in het lijf.’ Beeld Vianney Le Caer/Invision/AP
Regisseur David Cronenberg: ‘Het gaat over de impact van het milieu op het lichaam; we hebben allemaal microscopische plasticdeeltjes in het lijf.’Beeld Vianney Le Caer/Invision/AP
Meer over