PlusExclusief

Oud-medewerkers John de Mol klagen over verstikkend werkklimaat: ‘Angst regeert’

John de Mol. Beeld ANP / Anneke Janssen
John de Mol.Beeld ANP / Anneke Janssen

In de storm rond de misstanden bij The Voice blijft één iemand muisstil: John de Mol. Hield hij zijn in opspraak geraakte zwager de hand boven het hoofd? Een profiel van een steenrijke succesondernemer die alles bepaalt en zóveel macht heeft dat het anderen angst inboezemt. ‘Als John de Mol de werkvloer op loopt, klikt het personeel met de hakken.’

Dennis Jansen en Marlies van Leeuwen en Sander van Mersbergen

De anekdotes over het micromanagement van John de Mol zijn talrijk. De muziekvolgorde in The Voice? De Mol heeft er een mening over. De letters in de nieuwsbalk van TV 538? Als John ze te groot vindt, dan worden ze kleiner. Een nieuwe jingle? De Mol moet ’m accorderen. “Soms vraag je je af waar John de Mol de tijd vandaan haalt, maar hij ziet alles,” zegt een oud-medewerker. “Als er een item is dat hem niet zint in Shownieuws, dan hangt hij dezelfde avond nog aan de telefoon met de hoofdredacteur.”

Ook bij The Voice is John niet die grote baas die op hoofdlijnen stuurt, integendeel. Jarenlang was hij zeer dominant aanwezig in de opnamestudio’s. Bij de repetities en liveshows gaf hij iedereen aanwijzingen. Ook bij andere Talpa-programma’s heeft hij die gewoonte, weten insiders.

Het aan het obsessieve grenzende fanatisme van De Mol leidt tot klaterend succes. Een aantal van de tv-formats die aan zijn brein ontsproten, zijn ongekend succesvol. Programma’s als The Voice en Big Brother zijn wereldwijd bekend. Het levert De Mol een fortuin op van meer dan 2 miljard euro. Driemaal werd hij uitgeroepen tot Omroepman van het Jaar. In 2013 won hij een Emmy Award voor The Voice.

Keerzijde

Een keerzijde is er ook. Medewerkers vertellen over een verstikkend werkklimaat, waarin iedereen naar de pijpen van de grote baas danst, angst regeert en waarin het altijd afwachten is met welk been De Mol uit bed is gestapt. “Zijn humeur is vaak niet best, maar er zijn uitschieters naar beneden,” zegt een andere oud-medewerker. “Dan waarschuwt iedereen elkaar. Pas maar op. Staat hij een meisje op de werkvloer uit te foeteren, omdat de koffie te koud is.”

Veel (oud-)Talpa-medewerkers willen hun verhaal alleen anoniem doen, uit angst voor de gevolgen voor hun carrière. Wie het lang wil volhouden in Hilversum en Aalsmeer, kan beter geen ruzie hebben met De Mol, redeneren ze. Wat ook een rol speelt, is dat de tv-wereld van losse contracten aan elkaar hangt. Ontslagbescherming is er amper, mensen werken op projectbasis. Als het seizoen van een programma erop zit, moet je op zoek naar de volgende opdracht. Medewerkers zijn daardoor sneller geneigd om in het gevlij te komen bij sleutelfiguren.

Erik de Zwart werkte in twee verschillende periodes voor John de Mol: als radio-dj en televisiepresentator bij de Tros (1984-1986) en als radiodirecteur van Talpa Radio International tussen 2003 en 2006. Hij praat wel met naam en toenaam.

Ook De Zwart maakte mee dat mensen uitgescholden werden. “Een voorbeeld: voor de opnames van The Voice was John in gesprek met kandidaten of regie. Twee man in de zaal stonden te praten, John ontstak in woede. Ze moesten, zei hij, ‘hun kop houden, want ze waren aan het werk’. Terwijl het gewoon twee geluidstechnici waren, die óók aan het werk waren. Van welke planeet kom je dan? Ik heb hem weleens gevraagd: waarom geef je mensen nooit complimenten? Zijn antwoord: dat kost te veel tijd.”

Afgeblaft

Dat mensen op de werkvloer regelmatig worden afgeblaft, is ‘algemeen bekend’, zeggen oud-medewerkers. “Als je niet meegaat met de manier van werken van John de Mol, heb je een probleem. Er zijn diverse voorbeelden van mensen die prima hun werk deden, maar omdat ze ageerden tegen John de Mol naar buiten vlogen.”

“Iedereen is op zijn hoede voor De Mol, 100 procent,” zegt een oud-medewerker. “Iedereen weet dat John kan ingrijpen als hij ontevreden is. Daar wordt onderling over gesproken. Mensen zijn echt bezig om hem te pleasen.”

De Zwart, die De Mol al sinds midden jaren 80 kent, spreekt van ‘een angstcultuur’. “Iedereen is bang voor hem. Als John de Mol de werkvloer op loopt, klikt het personeel met de hakken. Bang voor de grote baas. Ga je er tegenin, dan is het exit voor je. Ik was in mijn tijd drukker met het personeel beschermen dan het leiden van een radiotak. Op het moment dat hij het beter ziet of jou als een bedreiging ziet, dan moet je weg.”

Veel mensen die eenmaal een positie hebben, doen er alles aan om die te behouden. “Het is een angstcultuur die van boven naar beneden sijpelt”, zegt een oud-medewerker. “Naar boven likken en naar beneden trappen.”

Een ander: “Binnen het bedrijf beginnen alle zinnen met: John zegt dit, John wil dat. Hij is de enige die de beslissingen neemt. Iedereen krijgt huiswerk. Dan moet je aan zijn bureau komen, en zegt John wat er moet gebeuren. Die jingle moet anders, de week erop moet je die aangepast hebben naar Johns wens. Ik vond het frustrerend. Zit je daar met allemaal kundige en ervaren mensen, die niets mogen en niets durven.”

Dave Minneboo, nu programmadirecteur van Qmusic en daarvoor in die rol werkzaam bij het Talpa-onderdeel Radio 538, ondervond het aan den lijve, vertelde hij in een eerder interview. “John bemoeide zich steeds vaker met details. Dan had ik Edwin Evers een vrije dag gegeven en belde hij op om te vragen waarom ik dat niet met hem had overlegd. Dat irriteerde me steeds meer. Terwijl we op dat moment het hoogste marktaandeel ooit scoorden.”

Winnen, winnen, winnen: John de Mol heeft er alles voor over. Biograaf Mark Koster, journalist bij Quote, komt met een in zijn ogen veelzeggende anekdote: “Linda de Mol vertelde over een potje Risk dat ze ooit speelden. John zei tegen Linda: ‘Ik val jou niet aan in Australië, dan laat jij me met rust in Afrika’. Linda, de brave borst, deed dat dan, maar wat gebeurde er? Drie zetten later denderde hij Australië binnen met zijn legers. ‘We hebben niet afgesproken hoe láng ik niet mocht aanvallen’.”

Erik de Zwart spreekt van een ‘manipulatieve, intimiderende manier van leidinggeven en sfeer waarin gewerkt wordt’. “De Mols wil is wet. Natuurlijk, dat mag hij, omdat hij de eigenaar is. Hij is de baas, hij speelt graag de baas, maar dan moet je niet vreemd opkijken als mensen vertrekken. Hij loopt mensen voor de voeten die daardoor hun werk niet naar behoren kunnen doen. Daardoor wordt fout op fout gemaakt.”

Mail

Beroemd is bijvoorbeeld de mail die de grote baas naar Johan Derksen stuurde, toen het programma VI in de zomer van 2020 dreigde te stoppen vanwege een ruzie met presentator Wilfred Genee. Die mail begon als volgt: ‘Al ben ik uiteraard volledig op de hoogte van wat er speelt en van de gesprekken die tot nu toe zijn gevoerd, ik heb me tot nu toe nog niet persoonlijk gemeld. Bij deze breng ik daar verandering in. Laat ik kort door de bocht met de conclusie beginnen. Ik vind dat jullie begin september weer met elkaar aan tafel moeten.’

Verderop in de mail wees De Mol Derksen ook nog even fijntjes op zijn contract – ‘een breuk zou ook op dat gebied vergaande consequenties hebben’. Het resultaat is bekend.

Een breuk met De Mol eindigt niet zelden met gedoe over geld. Het gebeurde De Zwart en Tineke Schouten lang geleden. Meer recent overkwam het Patrick Scholtze, in 2019 aan de kant gezet als creatief directeur bij Talpa, na drie decennia trouwe dienst. “Het was een sprookje, zonder happy end,” zei hij daar vorig jaar over, nadat hij een slepende rechtszaak van de Mol had verloren.

Niet iedereen is negatief over het werkklimaat dat De Mol om zich heen creëert. Sommigen roemen juist het hoge niveau van vergaderen met De Mol. Medewerkers doen in hun optiek alles om met een goed idee te komen, omdat de grote baas geen bullshit accepteert.

Upside

“We hebben een beetje de naam in de markt dat het er soms heftig aan toe kan gaan,” zei managing director Geertje Hoek daarover in Broadcast Magazine, in 2018. “De lat ligt inderdaad hoog, maar daar zit ook een enorme upside aan, namelijk dat je dingen kunt maken die ergens anders niet mogelijk zijn.”

“Het was de hogeschool van het tv maken,” blikt journalist Margreet Spijker terug in De Mol, de biografie over de familie die eind 2020 verscheen. “Er zaten echt geen sukkels tussen. John moest het idee wel goedkeuren. Daarbij voer hij op zijn eigen kompas. De alfaman. De aap bovenop de rots. Ik keek er met verbazing en bewondering naar.”

In de directe nabijheid heeft De Mol een aantal getrouwen, die hij vaak al heel lang kent. Buitenstaanders spreken van ‘een kliekje’. “Als je daarbij hoort, blijf je buiten schot. Erland Galjaard en Wendy van Dijk horen erbij. Jeroen Rietbergen en Sander Vahle, de (ex-)partners van zus Linda. Ronald Molendijk en Jeroen van der Boom ook. Het is bijna een soort sekte.”

Is er in deze context een scenario denkbaar waarin John de Mol niets heeft geweten van de praktijken van zijn zwager en Voice-muzikant Jeroen Rietbergen achter de schermen? Nota bene zijn eigen zoon Johnny de Mol zei maandag tijdens zijn eigen talkshow HLF8 aan te nemen dat zijn vader op de hoogte was. Zelf zwijgt De Mol vooralsnog, maar een oud-medewerker is duidelijk. “Rietbergen zegt dat hij op de vingers is getikt door zijn opdrachtgever. Dat kan maar één iemand zijn, iemand die alles weet: John de Mol.”

Verantwoording

Voor dit artikel is onder anderen met meer dan tien (oud-)medewerkers van Talpa gesproken. De meesten van hen wilden alleen anoniem hun verhaal doen, uit angst voor de gevolgen voor hun carrière in de tv-wereld. Ook is voor achtergrondinformatie geput uit de door journalist Mark Koster geschreven biografie De Mol, De machtigste mediafamilie van Nederland, die eind 2020 verscheen.

Talpa heeft het verhaal voor publicatie gelezen. ‘Er bestaat geen behoefte om hierop te reageren,’ laat een woordvoerder weten.