PlusAchtergrond

Op Over het IJ Festival worden de zorgen om het klimaat heel tastbaar

Wie het Over het IJ Festival bezoekt, van 8 t/m 17 juli op meerdere locaties in Amsterdam-Noord, weet wat er speelt bij de jongste generatie. En dat is dit jaar ontegenzeggelijk: zorgen om de natuur, de toekomst en hoe we met elkaar omgaan.

Lorianne van Gelder
Technische doorloop van de voorstelling Vrouwen die bouwen van Lips & Knobel. Beeld Daphne Lucker
Technische doorloop van de voorstelling Vrouwen die bouwen van Lips & Knobel.Beeld Daphne Lucker

Elk jaar is Simone Hogendijk, directeur van het Over het IJ Festival, nieuwsgierig naar wat er speelt onder de nieuwste generatie theatermakers. Afgelopen jaar was ze echter overdonderd door de eensgezindheid. “Er werd eigenlijk nooit een groot thema benoemd, maar dit jaar deden we dat wel, omdat het zich zo aftekende. We merkten dat jonge mensen zich heel erg uitspreken over onze toekomst, hoe ze zich niet thuisvoelen in hoe we de dingen in de samenleving de afgelopen jaren hebben gedaan.”

De coronatijd is een kantelpunt geweest, ziet ze. “Er moet iets veranderen om onze toekomst gezond te houden en iedereen een plek te geven.” Daarom is het overkoepelende thema nu ‘Monument voor de toekomst’.

Staat van de Jongeren

Bijna alle voorstellingen gaan over onze relatie met de natuur, het klimaat, maar ook over je thuis voelen, over racisme, feminisme. Hogendijk: “Er is zoveel gebeurd de afgelopen periode met Black Lives Matter, klimaatactivisme, maar ook op het gebied van openheid over mentale gezondheid.”

“De wereld is zo op scherp gezet, en we hebben makers gekozen die zoeken naar nieuwe woorden en vormen, en die met voorstellen komen hoe we de wereld een beetje beter kunnen maken.” Op 12 juli zullen jonge spelers van Theater DeGasten de Staat van de Jongeren uitspreken, een statement over hun generatie.

Heel tastbaar worden de zorgen om het klimaat, en meer in het bijzonder, het eventueel onderlopen van Nederland, in de installatie Eiland, van Collectief Walden, waar Over het IJ al eerder mee werkte. Zij maakten een kunstmatig eiland. Het verbeeldt de stad over een kleine 250 jaar. “Amsterdam staat dan onder water. Zij vragen zich af hoe we die laatste jaren samen vorm gaan geven. En wat gaan we daarna doen?”

Elke ochtend tijdens het festival organiseren de makers een ontmoeting op Eiland, tussen een jongere en een ouder iemand uit Amsterdam-Noord, al 30 jaar de standplaats van het festival. “Vanuit dat gesprek wordt een lied gecomponeerd dat ’s avonds in de festivaltalkshow ten gehore wordt gebracht. En op een voor hen bijzondere plek in Amsterdam-Noord.”

Kunst en activisme

Over het IJ is niet het enige festival dit jaar dat uitgesproken is over klimaat, racisme en tolerantie. Ook het Holland Festival had een stevige nadruk op duurzaamheid en diversiteit. Net als Oerol op Terschelling. “We kunnen met zijn allen niet meer om deze thema’s heen. Dus dat komt ook bij de kunst terecht. Veel makers hebben het onderdeel van hun werk gemaakt.”

Daarbij wordt niet vergeten dat kunst geen activisme hoeft te zijn. Bij de ene maker is de boodschap expliciet, bij de andere veel implicieter. De jonge theatermaker Ada Ozdogan steekt het herschrijven van de geschiedenis en hoe het Westen ideologieën toe-eigent en zichzelf leugens voorhoudt in het jasje van een Quentin Tarantino-achtige western. Maker Joeri Heegstra, van Opening Statement, is een strijder voor het klimaat, en is juist heel stellig met Horizon, een performance op de pont, waarin hij een jongere een-op-een laat praten met een bezoeker.

Toch probeert het festival niet te belerend te worden. Hogendijk: “Wij willen niet met een vingertje wijzen, maar de verbeelding aanzetten.”

Over het IJ Festival, 8 t/m 17 juli op uiteenlopende locaties in Amsterdam-Noord. overhetij.nl

Door de bomen het bos niet meer zien: dit zijn tips voor Over het IJ

Handig: ook het festival weet dat het aanbod soms overweldigend kan zijn. Daarom hebben ze dit jaar thematische ‘IJ-tours’ bedacht: geselecteerde voorstellingen rondom een thema. Bijvoorbeeld ‘het doorgezaagde vrouwbeeld’ of ‘de jeugd, van tegenwoordig’. Hieronder nog een paar losse tips.

The Promised Land van YoungGangsters: wat als de aarde onbewoonbaar is, hoe zouden we dan een nieuwe planeet gaan bewonen.

Citizen K van Sadettin Kirmiziyüz: reprise van zijn veelgeprezen voorstelling. Met een lijst van 254 gebeurtenissen trekt Kirmiziyüz ons zijn leven binnen, van zijn jeugd in Zutphen tot zijn huidige bestaan in Amsterdam-Noord.

Vrouwen die bouwen van Lips & Knobel: een choreografie met lasapparaten, hamers en decoupeerzagen over vrouw-zijn en creatie.

Ook het zeecontainerprogramma met heel nieuwe makers is weer van de partij. Voor kleine, experimentele voorstellingen, om je te laten verrassen.