Plus

Op klimaatfestival Warming Up moet een kil thema echt binnenkomen

Warming Up is een jong, maar jaarlijks festival over klimaatverandering in cultuurpodium Tolhuistuin. Omdat juist kunst iets dat zo complex is ‘invoelbaar’ kan maken.

null Beeld Jaap Scheeren
Beeld Jaap Scheeren

Stel nou dat alle Nederlanders naar Duitsland moeten verkassen vanwege de stijgende zeespiegel. Voor comedian Patrick Nederkoorn was dat het uitgangspunt voor een ook bij een Duits publiek goed ontvangen cabaretprogramma. Want natuurlijk nemen al die Nederlanders hun caravans mee en rijden ze in een slakkengangetje over de linkerbaan van de snelweg.

Zanger Ruben Hein liet zich voor zijn nieuwe album Oceans inspireren door een reis naar Antarctica waar hij met eigen ogen zag hoe de opwarming van de aarde om zich heen grijpt. Als fanatiek vogelaar trekt hij zich de klimaatcrisis erg aan. Hoe hij die bezorgdheid laat doorklinken in zijn muziek, is een vraag die nog niet zo makkelijk te beantwoorden is. In de songteksten natuurlijk, maar in één nummer zit ook een passage die in de verte doet denken aan de lokroep van de koningspinguïn.

Het zijn maar twee voorbeelden van artiesten die komende week optreden in de Tolhuistuin bij het Warming Up Festival. Dat is gepland in de aanloop naar de klimaattop in Glasgow, maar het gaat om een jaarlijks terugkerend festival dat klimaatverandering bespreekbaar wil maken door kunst en cultuur.

Zo komt Nederkoorn naar het festival met een nieuw programma waarin hij wordt begeleid door een oceanograaf die heel precies kan uitleggen wat ons boven het hoofd hangt. De grappen van Nederkoorn moeten het klimaatverhaal minder droog en onpersoonlijk maken. “Zo hoop ik dat het iets meer binnenkomt,” zegt hij. “Er komt zoveel slecht nieuws op ons af. Hoe moet je daarmee omgaan? Het is een menselijke zwakte om dat een beetje voor ons uit te duwen.”

Vietnamoorlog

Klimaatverandering is een lastig thema, merkt ook Hein als hij zijn nieuwe album afzet tegen protestsongs uit de sixties tegen de Vietnamoorlog. “Dan is het klimaat toch wat minder sexy. Misschien omdat het een zo groot probleem is waarvan de gevolgen minder duidelijk zichtbaar zijn. En het is moeilijk persoonlijk te maken.” Hoe hij die boodschap verwerkt in zijn muziek blijft nog een zoektocht. “Je wilt ook niet steeds roepen: we doen het allemaal fout!”

Klimaat is een koud thema, kreeg directeur Matthea de Jong van Tolhuistuin te horen bij de NPO toen ze daar programma-ideeën pitchte over klimaatverandering voor de al langer bestaande campagne Warming Up. De netmanager bedoelde: kijkers zappen weg. Dat bleek mee te vallen: de Grote Klimaatkwis kwam uiteindelijk op NPO1 terecht en trok daar vorig jaar 1,4 miljoen kijkers. Al jaren probeert De Jong met Warming Up door kunst en cultuur meer draagvlak te krijgen voor klimaatmaatregelen. “Lang ging het alleen over geld en techniek met hoogopgeleiden en professionals. Voor veel mensen was het een ver-van-mijn-bedshow.”

Toen ze vorig jaar naar Tolhuistuin kwam als directeur was het wel zo logisch om Warming Up daarheen te halen. Het is zelfs een symbolische plek omdat hier tientallen jaren het onderzoekscentrum van Shell gevestigd was. De Jong: “Er is geen betere plek om dit verhaal te vertellen. Hier zaten de wegbereiders van de fossiele economie.”

De tuin van 18.000 vierkante meter biedt ook veel mogelijkheden voor het groene festival. Daar wordt Amsterdam-Noord gepresenteerd als natuurgebied waar ook mensen wonen en onder de sterrenhemel wordt elke dag ‘een filosofische dinershow’ gehouden van Collectief Walden. Behalve Hein en Nederkoorn heeft het festival verder onder meer een zondagochtenddienst van de Church of Climate Change op het programma staan, een bootcamp voor activisten en spoken word-artiest Joya Mooi presenteert een muzikale talkshow over activistische songteksten.

Nieuwe wegen

Doel is de klimaatcrisis ‘invoelbaar’ te maken, zegt De Jong. “We worden om de oren geslagen met heftig nieuws. Wat doet dat met ons? Het zorgt voor gevoelens van stress en rouw. Maar er is ook hoop. Nederland loopt achter met de klimaatdoelen, maar we lopen voorop met creatieve mensen die nieuwe wegen bewandelen in de strijd tegen klimaatverandering, zoals de advocaten die klimaatzaken hebben gewonnen tegen de overheid en Shell. Er is ook ruimte voor verhalen over hoop en moedige mensen.”

Want juist kunst en cultuur kunnen een groter publiek bereiken met die boodschap, verwacht De Jong. “Via tv, Netflixseries, films en artiesten kom je tot mensen die je anders niet bereikt. Ze raken beter doordrongen van de opgave die we hebben en dat ze daar zelf een rol in hebben.”

“Als artiest heb je een groter podium dan de gemiddelde Nederlander,” zegt Hein. “Mijn muziek was altijd vrij apolitiek, maar ik merk dat ik steeds meer de verantwoordelijkheid voel om dat bereik in te zetten voor natuurbehoud.”

Ook Nederkoorn meent dat zijn cabaretvoorstelling een ingewikkeld en confronterend thema als klimaatverandering tot leven kan brengen bij een groter publiek. “We breken daar iets mee open. Zo’n voorstelling is een uitnodiging om er samen over na te denken. Het is ook helend om ergens over te lachen.”

Overal klimaatkunst

Bezorgdheid over de opwarming van de aarde is momenteel een vooraanstaand thema binnen het culturele leven in de stad, al dan niet vanwege de Klimaattop in Glasgow later deze maand. Zo geven twintig internationale kunstenaars tot januari hun visie daarop in een expositie van galerie @droog in de Staalstraat. Ander voorbeeld: vorige maand speelde het Radio Filharmonisch Orkest in Felix Meritis The Uncertain Four Seasons, een klimaatkritische variant op de Vier Jaargetijden van Vivaldi. Vorige week opende in Stedelijk Museum een interactieve installatie van klimaatkunstenaar Thijs Biersteker op initiatief van elektrischeautofabrikant Polestar. De installatie is daar tot 3 november te zien, compleet met familierondleiding.

Warming Up Festival, van 20 tot 24 oktober in Tolhuistuin, programma: www.tolhuistuin.nl

Meer over