PlusGalerierecensie

Onder de vlag van de giftige groepsdynamiek van hooligans en extremisten

Groepen kunnen gevaarlijk zijn, zeker als het nationalistische extremisten of voetbalhooligans zijn. Ivan Grubanov en Marcin Dudek proberen de kwade krachten te bezweren.

Edo Dijksterhuis
Country Above Self, 2021, Ivan Grubanov. 
 Beeld Galerie Ron Mandos
Country Above Self, 2021, Ivan Grubanov.Beeld Galerie Ron Mandos

Dat hij altijd tegen Milosovic was geweest en de Balkanoorlog veroordeelde, maakte niet uit. Toen Ivan Grubanov in 2002 naar Amsterdam kwam voor een residency aan de Rijksakademie werd hij toch gezien als bad guy. Hij had immers de Servische nationaliteit en moest dus wel slecht en schuldig zijn.

Het verwerken van het oorlogsverleden en de bestrijding van nationalisme zijn sindsdien onderwerp van Grubanovs kunst, waarin vlaggen vaak de hoofdrol spelen. Zo ook in For God and My Country. Grubanov besmeurde de dundoeken met verf, verknipte en combineerde ze – bewerkingen die in veel landen worden gezien als schennis van een nationaal symbool en strafbaar zijn. Met zijn collages benadrukt de kunstenaar hoe eenvoudig en generiek de symbolen zijn waar mensen achteraanlopen en soms voor willen sterven. De woest expressionistische verfexplosies waarmee hij ze probeert te bedekken, verbergen bijna, geven uiting aan de emoties rondom identiteit en afkomst die veel complexer zijn.

Hooliganbestaan

Grubanovs exorcisme imponeert op het eerste gezicht maar wordt snel repetitief en verliest dan zeggingskracht. Zijn kunst is te veel vorm om emotioneel een snaar te raken. Dat lukt Marcin Dudek wel, wiens werk achterin de galerie wordt getoond.

Dudek was als jongeman echt een badguy. Hij was lid van de harde kern van Poolse voetbalhooligans voor wie de sport enkel aanleiding was om te zuipen, knokken en slopen. Net als de extremisten in Grubanovs natiestaat opereerden Dudek en zijn maten onder een vlag, met een eigen gedragscode, vergaande loyaliteit en giftige groepsdynamiek.

Toen het geweld escaleerde en er doden vielen, zei Dudek het hooliganbestaan vaarwel en schreef zich in bij de kunstacademie. Net als Grubanov neemt hij zijn verleden tot onderwerp van zijn werk, maar bij hem is het persoonlijker, concreter en veel doorleefder. Dat zie je bijvoorbeeld in zijn half abstracte verbeelding van de reisroute langs Poolse voetbalwedstrijden, die gepresenteerd wordt als een soort veldtocht. Het werk is grotendeels gemaakt met de medische tape waarmee gewonden worden geholpen, maar die hooligans ook om hun knokkels plakken voorafgaand aan een gevecht.

Trans Hooligans, 2020, Marcin Dudek. Beeld Galerie Ron Mandos
Trans Hooligans, 2020, Marcin Dudek.Beeld Galerie Ron Mandos

Onbedoeld homo-erotisch

Het indrukwekkendst is de installatie waar Dudeks tentoonstellingstitel aan ontleend is. Middelpunt is de afgezaagde achterkant van de VW Transporter waarmee de kunstenaar met vrienden naar een wedstrijd ging die nooit werd bereikt omdat er een confrontatie met rivalen tussendoor kwam. Videoschermen tonen filmpjes van hooligans die voor de camera stoere taal uitslaan of beelden van stadions vol halfnaakte mannen, onbedoeld homo-erotisch. Hieromheen staat een kooi van metalen strips die afkomstig zijn van de aan stukken gesneden VW-bus. Het is de gevangenis van het verleden, afgedekt met T-shirts en vlaggen. Ontsnappen is onmogelijk.

For God and My Country / Trans Hooligans

Ivan Grubanov / Marcin Dudek
Waar Galerie Ron Mandos, Prinsengracht 282
Te zien t/m 6/3

Meer over