Ombudsman: Ongehoord Nederland verspreidt aantoonbaar onjuiste informatie

Ongehoord Nederland (ON) heeft de afgelopen maanden de journalistieke code van de NPO op diverse punten geschonden. Dat concludeert ombudsman Margot Smit na een onderzoek. De NPO overweegt om de omroep ‘een maatregel op te leggen’ na de harde conclusies van de ombudsman.

Mark den Blanken
Ongehoord Nederland. Beeld OON
Ongehoord Nederland.Beeld OON

De omroep droeg bij aan de verspreiding van aantoonbaar onjuiste informatie. Ook wordt onjuiste informatie niet gecorrigeerd en worden meningen niet voldoende gescheiden van feitelijke informatie, stelt de de onafhankelijk journalistiek ombudsman van de publieke omroepen. Smit: “Journalistieke programma’s bij de publieke omroepen zijn geen open podium en de presentator is geen doorgeefluik. Dat is bij omroep ON nu met regelmaat wel zo.”

De journalistieke code stelt dat informatie betrouwbaar moet zijn en gecheckt moet worden. In journalistieke programma’s van ON wordt volgens de ombudsman ruimte gegeven aan aantoonbaar onjuiste informatie. “Passief wanneer een presentator niet doorvraagt of aantoonbaar onjuiste informatie geuit door gasten niet tegenspreekt, en actief in eigen teksten van presentatoren of in reportages met aantoonbaar onjuiste opmerkingen en niet-bevraagde aantijgingen.”

Geen vrijbrief

In de onderzochte ON-programma’s zitten vooral meningen van gasten. Dat stelde omroep Ongehoord Nederland zelf in zijn uitleg over afwegingen en journalistieke keuzes. Meningen zijn vrij, volgens de aspirant-omroep.

Smit: “Maar het is de vraag of de programma’s dan dat doen waarvoor ze binnen de journalistieke programmering een plek en geld gekregen hebben. Meningen kunnen in journalistieke producties zeker geuit worden, maar journalisten moeten dan doorvragen naar de onderbouwing van opvattingen. Die journalistieke rol wordt door ON-presentatoren te weinig ingevuld. Het maken van een opiniërend programma is geen vrijbrief voor het uit het oog verliezen van journalistieke normen en afspraken.”

De ombudsman constateert dat programma’s van andere omroepen zich de kritiek ook moeten aantrekken. Smit: “Ik kan niet één geval, bij één bepaalde omroep veroordelen als het publiek dezelfde dingen signaleert bij andere programma’s, ook al gebeurt het daar dan minder frequent of systematisch. Om die reden raakte dit onderzoek ook journalistieke producties van andere publieke omroepen. Onafhankelijkheid moet merkbaar zijn in de wijze waarop je vragen stelt, aan alle bronnen en gasten: met kennis van zaken, je weegt en duidt, spreekt aantoonbaar onjuiste informatie tegen en laat patronen zien. Dat moet gelden voor alle journalisten.”

De ombudsman toetst alleen de inhoudelijke klachten over journalistieke programma's, maar legt geen sancties op. Dat kunnen organisaties als de NPO en het Commissariaat voor de Media wel doen. Smit: “Voor het publiek moet helder gemaakt worden wat de journalistieke normen en waarden zijn, welke consequenties er zijn als die genegeerd worden, en wie sancties kan opleggen. Zo wordt duidelijk hoe er voor het publiek en met publiek geld journalistiek bedreven wordt.”

Klachten

De ombudsman onderzocht programma’s van omroep Ongehoord Nederland naar aanleiding van klachten vanuit het publiek. Sinds de toetreding van Ongehoord Nederland tot het omroepbestel kreeg de ombudsman bijna 150 mails met opmerkingen. Tien ervan waren complimenten, de rest betrof klachten over ‘onjuiste informatie’, ‘gebrek aan onpartijdigheid of onafhankelijkheid’, ‘desinformatie’ en ‘racisme’.

Niet alle klachten bij de ombudsman waren gegrond. Smit: “Een publieke omroep mag – ook in journalistieke programma’s – een standpunt innemen. De keuze voor sprekers en gasten was zeker qua politieke achtergrond eenzijdig, maar dat is niet te voorkomen als gasten met andere overtuigingen niet willen komen.”

Na de tweede uitzending van Ongehoord Nieuws ontstond ophef over de aanpak van Jonathan Krispijn. Hij had op straat twee vrouwen uit een asielzoekerscentrum gevraagd ‘waar zij hun fiets vandaan hadden’, insinuerend dat ze vermoedelijk gestolen waren. ‘Bepaalde beelden in een reportage waren niet eenduidig als racistisch te labelen,’ valt te lezen in het onderzoek.

NPO zint op ‘maatregel’

De NPO overweegt omroep Ongehoord Nederland ‘een maatregel op te leggen’ na de harde conclusies van de ombudsman, laat de publieke omroep dinsdag weten. Verder meldt de NPO dat de conclusies ‘echt zorgen baren’. De NPO kan nog niks zeggen over de aard van de maatregelen en hoopt volgende week met een duidelijke reactie te komen.

In een verklaring stelt oprichter en voorzitter Arnold Karskens van ON dat de omroep ‘pal achter de uitzendingen’ staat die tot nu toe zijn gemaakt.

Staatssecretaris Uslu gaat kwestie ‘met belangstelling maar op gepaste afstand’ volgen

Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur en Media) gaat zich nu nog niet bemoeien met de zaak-Ongehoord Nederland (ON). De staatssecretaris laat via een woordvoerder weten dat het nu aan de NPO is om te bepalen of en zo ja welke stappen de omroep gaat ondernemen.

“Ik heb vertrouwen in ons systeem waarin de media zichzelf goed organiseren en controleren,” aldus de staatssecretaris. Ze gaat de kwestie ‘natuurlijk met belangstelling volgen, op gepaste afstand’. Uslu heeft vaker gezegd zich niet met de inhoud van programma’s te willen bemoeien. Wel zei ze dat ook op ON niet álles gezegd of uitgezonden mag worden. Zo moet de omroep zich houden aan de Mediawet en journalistieke codes.

Meer over