PlusInterview

Oekraïense fotografe Marta Syrko in Amsterdam: ‘Wij dachten dat we ook veilig waren in Lviv’

In de schuilkelder onder haar woning probeerde ze nog kunst te maken. Maar al gauw stroomden de kelder, haar studio en haar appartement vol met vluchtende landgenoten. Fotografe Marta Syrko (27) uit Lviv is nu in Amsterdam om met Art for Ukraine geld in te zamelen voor Oekraïne.

Lorianne van Gelder
Oekraïne als moeder suggereert dit beeld uit het werk van Syrko.
 Beeld Marta Syrko
Oekraïne als moeder suggereert dit beeld uit het werk van Syrko.Beeld Marta Syrko

Een vluchteling is ze niet, noch een toerist. Ze is op bezoek, zegt Marta Syrko. Al zou ze best willen blijven. In Lviv, waar ze woont, is nu geen werk voor fotografen zoals zij. Wel kan ze daar goed doen, zoals ze zich eerder ook al inzette voor haar land: ze ving in haar fotostudio en in haar woning vluchtelingen uit het oosten van het land op. Daarover praten doet ze liever niet. “Wat heb ik nou helemaal gedaan?" zegt ze bescheiden. Op haar trui heeft ze twee koraalvormige speldjes: een in blauw, een in geel.

Ze is in Amsterdam voor een expositie die sowieso al zou plaatsvinden, maar een heel andere lading heeft gekregen. Het gaat niet meer om haar, het gaat nu om genoeg geld ophalen voor Oekraïne. Het werk dat ze maakt – haar gallerist Thijs Ordelmans is er lyrisch over – slaat hoe dan ook aan: de foto's zijn in of met water gemaakt, hebben een dromerige sfeer en tonen prachtige gezichten en lijven.

Een nieuwe serie van haar gaat over moederschap, met blauw en geel, verwijzend naar Oekraïne als moeder, symbool als hoop voor de toekomst.

Digitaal werk

Hoewel het in Lviv, in het westen van Oekraïne, nog relatief veilig is, zat Syrko daar veel in de schuilkelder met haar ouders. Ze laat in een app zien hoe vaak ze een melding van een luchtalarm kreeg. Elke keer had ze precies twee minuten om van de woning naar de schuilkelder te rennen. Tijd om fotowerk ook daadwerkelijk afgedrukt en ingelijst te krijgen, had ze niet.

Ordelmans van de Frenchman Gallery maakte van de nood een deugd: de kunstwerken zullen in de Zuiderkerk veelal als digitaal werk, non-fungible token (NFT), worden aangeboden. Elektronicamerk LG stelde grote ledschermen ter beschikking om alles te laten zien. De NFT’s zijn overigens niet alleen met cryptomunten te betalen, zoals gebruikelijk is bij deze digitale eigendomsbewijzen. Ook gewone euro’s zijn welkom.

Tekst gaat verder onder de foto

Fotografe Marta Syrko: “Wij dachten dat we veilig waren in Lviv, maar dat geloof ik niet meer.
Fotografe Marta Syrko: “Wij dachten dat we veilig waren in Lviv, maar dat geloof ik niet meer."Beeld Marta Syrko

Grote ramen, dunne muren

Sinds Syrko in Amsterdam is, kijkt ze anders naar de wereld. Ze was al ruim twee jaar haar land niet uit geweest. Ze kijkt naar de gebouwen en denkt: wat een hoop ramen, wat een dunne muren, hier wil je niet zijn als er een bombardement is. “Wij dachten dat we ook veilig waren in Lviv, maar dat geloof ik niet meer.”

Schuilen in een metrostation kan in Lviv niet, want er is daar geen metro. “Ik denk nu alleen maar: waar ik ook woon, ik wil een huis met een goede kelder.”

Syrko maakt vaak kunst over waar ze bang voor is. Daarom komt er zo vaak water voor op haar foto’s. Ze fotografeerde in een groot aquarium, in een zwembad. “Ik kan niet zwemmen en ben bang voor water. Door ermee bezig te zijn, verdwijnt de angst. Ik zie nu dat je echt niet zo snel verdrinkt." Eerder werkte ze in een dierenasiel om over haar angst voor honden te komen. Inmiddels heeft ze een kat.

Tekst gaat verder onder de foto

null Beeld Marta Syrko
Beeld Marta Syrko

Hoewel ze in Amsterdam zou willen blijven, wil ze ook terug. Om te werken, en belasting te betalen, zodat haar land zich kan bedruipen. En alleen al om te zien waar het (hopelijk hoge) bedrag dat Art for Ukraine opbrengt het beste tot zijn recht kan komen. Ze denkt aan steun om straks de mijnen in Charkov op te ruimen.

Zelf schenkt ze ook geld aan het Oekraïense leger. “Zij zijn de enige die ons land kunnen beschermen.” Ze benadrukt dat de opbrengsten van Art for Ukraine daar niet naartoe gaan. Haar echtgenoot en haar vader worden wellicht opgeroepen om de wapens op te pakken. Een goede vriend van haar, een ontwerper, is al soldaat. “Als Lviv wordt aangevallen, ga ik ook vechten,” zegt ze resoluut.

Art for Ukraine, When life gives you war, make art and do more, 8-10 april in de Zuiderkerk.

null Beeld Marta Syrko
Beeld Marta Syrko
null Beeld Marta Syrko
Beeld Marta Syrko