PlusFilmrecensie

Nope is entertainment én een afrekening met de Amerikaanse zucht naar vermaak

Na het succes van zijn conceptuele horrorfilms Get Out en Us is schrijver, regisseur en producent Jordan Peele terug met Nope, een onweerstaanbaar satirisch scifi-horrorspektakel over twee ranchers die beroemd willen worden.

Roosje van der Kamp
Daniel Kaluuya als Otis Junior ‘O.J.’ Haywood in Nope. Beeld Universal Pictures
Daniel Kaluuya als Otis Junior ‘O.J.’ Haywood in Nope.Beeld Universal Pictures

Er kan van alles worden uitgedrukt met het Engelse woordje ‘nope’, een variant op ‘nee’ die het midden houdt tussen een onverschillige ‘neuh’ en een licht geërgerde ‘niet dus’. Hetzelfde kan gezegd worden van Jordan Peeles (Get Out, Us) derde film Nope, een bedrieglijk eenvoudig verhaal over een broer (Daniel Kaluuya) en zus (Keke Palmer) met een paardenranch die het epicentrum blijkt te zijn van een bovennatuurlijk fenomeen.

Nope is een satirische spektakelfilm over de Amerikaanse filmindustrie. Schrijver, regisseur en producent Peele maakt een komische mash-up van typisch Amerikaanse genres als de western en de alienfilm, en destilleert daaruit het thema van uitbuiting als de ultieme vorm van Amerikaans entertainment.

Complexe balanceeract

Peele vertaalt het westernverhaal van het oude Wilde Westen naar het nieuwe westen: Hollywood, het centrum van de entertainmentindustrie van het land. Rancheigenaar Otis Haywood traint paarden voor film- en televisieproducties. Als hij plotseling sterft doordat een kwartje uit de lucht valt en op zijn hoofd landt, erven zijn kinderen, Otis Junior ‘O.J.’ en Emerald ‘Em’ Haywood, de boerderij.

Zes maanden later worstelen broer en zus om het hoofd boven water te houden. Hun paarden worden steeds vaker vervangen door een green screen. Cast en crew gaan zo onvoorzichtig met de dieren om, dat die uit angst agressief worden en van de set worden verwijderd. O.J. en Em verkopen hun paarden daarom één voor één aan Jupe (Steven Yeun), een voormalig kindacteur die eigenaar is van een amusementspark met wildwestthema.

Nope gaat over spektakel, consumptie en kijkerschap. De personages worden opgejaagd door een vliegend beest dat Jupe aanvankelijk ‘De Kijkers’ noemt en akelig veel weg heeft van een camera. Broer en zus hebben een idee: als ze de alien op beeld kunnen vangen, kunnen ze wereldberoemd worden en zijn hun geldzorgen verleden tijd. Het beest is daarmee zowel een stand-in voor de filmkijker als de camera én is het spektakel zelf: een complexe balanceeract van metaforen die Peele netjes volbrengt. Sommige van die metaforen liggen er wel heel dik bovenop, maar dat bederft de pret niet.

Tragedie is spektakel

Nope gaat specifiek over zwart spektakel. Peele gebruikt daarvoor het beeld van de alien. Het ergst denkbare is een buitenaardse macht die komt doen wat witte cowboys in het wilde westen al deden: het koloniseren van de mensheid en ons daarbij veranderen in iets dat nog het meest op vee lijkt.

Het verhaal verwijst naar de relatie tussen zwarte mensen en entertainment in Amerika: de eerste bewegende filmbeelden ooit van een zwarte man te paard, de massaal bekeken live televisie-uitzending van O.J. Simpsons ‘Bronco-achtervolging’ en de talkshow van Oprah.

Er wordt vooral veel gerefereerd aan Simpson, de Americanfootballspeler die beschuldigd werd van de moord op zijn ex-vrouw en haar vriend, als misschien wel het ultieme voorbeeld van hoe Amerikaanse media van een tragedie een spektakel maken. Niet alleen deelt de hoofdpersoon zijn voornaam met hem, hij rijdt ook nog eens op een witte bronco, het paard waarnaar de auto is vernoemd waarmee Simpson van de politie probeerde te ontsnappen. Bovendien beantwoordde Simpson ooit in een interview de vraag of hij zijn ex had vermoord met ‘nope’.

Triomf

Nope toont tegelijkertijd de hypocrisie van de hoofdpersonen en hoe de belofte van roem hen corrumpeert. Dat maakt de film soms ongemakkelijk om naar te kijken. Peele dwingt de kijker om zich te identificeren met de hoofdpersonen, tegelijkertijd wijst alles in de film erop dat wat ze doen verkeerd is. Dit is geen tekortkoming van het scenario, maar eerder een commentaar op de entertainmentindustrie waar hij zelf deel van uitmaakt. Peele laat zichzelf ook niet geheel buiten schot: zijn film is uiterst zelfreferentieel – in één zinnetje in de film komen bijvoorbeeld alle filmtitels van Peele langs.

Nope is een triomf voor de filmmaker. Hij weet het duidelijke gebruik van allegorie van zijn debuut Get Out samen te voegen met de ongeremde ambitie van zijn vervolgfilm Us. Nope neemt de spielbergiaanse spektakelfilm op de hak, maar is ook weer een ode aan Spielberg. De kracht van Peele is zijn vermogen om een film te maken die zowel een enorm spektakel is voor het grote publiek als een kritische uiteenzetting over de Amerikaanse identiteit. Peele heeft de neiging de afronding van zijn films wat af te raffelen. Nope lijdt daar ook onder, maar dat neemt niet weg dat het een onweerstaanbare film is.

Jordan Peele

Jordan Peele maakte naam als filmmaker met zijn regiedebuut Get Out (2017), waarvoor hij een Oscar voor beste originele scenario won. Daarvoor had hij al een succesvolle carrière in Hollywood: aanvankelijk als komiek en acteur en daarna ook als producent en schrijver voor andere regisseurs, waaronder Spike Lee.

Peele maakt horrorfilms met een maatschappelijke conceptuele lading, maar speelt zelf vooral in komedies. Zo was hij een FBI-agent in de serie Fargo (2014-heden) en sprak hij de stem in van de geest van Duke Ellington in de animatieserie Big Mouth (2017-heden).

Zijn films gaan over racisme en klasse in de Verenigde Staten. Get Out vertelde bijvoorbeeld over een zwarte man die op bezoek gaat bij de rijke familie van zijn witte vriendin en Us over een zwarte familie die wordt geteisterd door hun arme klonen.

Jordan Peele maakte eerder Get Out en Us. Beeld ANP / AFP
Jordan Peele maakte eerder Get Out en Us.Beeld ANP / AFP

Nope

Regie Jordan Peele
Met Daniel Kaluuya, Keke Palmer, Steven Yeun, Brandon Perea, Michael Wincott
Te zien in Arena, Cinecenter, City, FC Hyena, Filmhallen, Kriterion, Lab111, De Munt, Pathé Noord, Studio/K, Tuschinski, De Uitkijk